معرفی چند سایت تاریخی

www.iichs.org

موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران

www.tarikhirani.ir

تاریخ ایرانی

www.iranatlas.info

اطلس تازیخ

www.iranicomos.org

ایکوموس ایران. شورای بین المللی بناهای تاریخ

 

 

 

فاطمیه

نمونه سوالات درس تاریخ شناسی از درس یک تا یازدهم

.

به نام خدا

نام درس: تاريخ شناسي                                                                                             

نام كلاس: چهارم  ادبيات                                                                                                طراح: نجمي پور

1-ابزار و نقش ها شامل كدام دسته از منابع تاريخ مي باشد؟

  الف- مكتوبات                       ب- معقولات                      ج- محسوسات                        د- منقولات

2- شرط اساسي كار مورخ در مرحله ي سنجش و گزينش اخبار تاريخي چيست؟

  الف- دقت و حوصله                                                   ب- رعايت ترتيب زماني       

  ج- تلاش و جستجو                                                  د- بررسي و تفسير رويدادها

3- نخستين ماه در تقويم بابلي چه نام داشت؟

4- با چيرگي مغولان بر ايران نوعي گاه شماري به نام تقويم ............................. در ايران رايج شد.

5- بررسي و مطالعه ي تاريخ در عرصه ي جغرافيايي آن به عهده ي چه علمي مي باشد؟

6- علت نامشخص و غير دقيق بودن محتواي افسانه ها چيست؟

7- به عقيده ي هنديان باستان، عصر طلايي در چه زماني بود؟

  الف- پان كو                   ب- كريتا يوگا                       ج- خاقان ها                        د- ورجمكرد

8- مراحل كار يك باستان شناس را به ترتيب بنويسيد.

9- براي شناسايي آثار باستاني چند صد هزار تا چند ميليون سال از چه روش سال يابي استفاده مي شود؟

 الف- شواهد نوشتاري              ب- كربن 14             ج- پناسيم – آرگون             د- حلقه هاي تنه درختان

10- كهن ترين سكه هاي ايراني متعلق به زمان پادشاهي ......................... است.

11- عيار پائين سكه ها حاكي از چيست؟

12- ........................... منتهاي نمايش بومي – مذهبي در جهان اسلام است.

13- شناخت تفكرات غالب فلسفي گذشتگان در تابلوهاي نقاشي در كدام زمينه از تاريخ كاربرد دارد؟

  الف- تاريخ اجتماعي            ب- تاريخ فرهنگ تمدن             ج- تاريخ سياسي                د- تاريخ نظامي

14- كدام فرقه ها و نهضت ها از شعر براي بيان انديشه هاي سياسي و اجتماعي خود استفاده مي كردند؟

15- كدام آثار در تشريح آداب كشورداري مي باشد؟

  الف- شهرآشوب                ب- منظومه هاي تاريخي               ج- ادبيات رمزي                 د- آداب الملوك

16- نخستين شهر آشوب ها را ............................. در زندان در وصف ............................ سرود.

17- مهاجرت آريايي ها به ايران و هند و اروپا از چه نوع سفرهايي است؟

  الف- اجتماعي                       ب- سياسي                         ج- نظامي                          د- اكتشافي

18- در سفرهاي اكتشافي به بررسي چه پديده هايي پرداخته مي شود؟

19- شيوه هاي تهيه «حسب حال» را بنويسيد.

20- نوشتن زندگي نامه به قصد دفاع از خود در برابر ادعاهاي ديگران بنابر چه انگيزه اي مي باشد؟

  الف- افشاگري                 ب- درخواست موسسات               ج- تبرئه خود                      د- گذران اوقات

 

نمونه سئوالات درس تاریخ معاصر ایران

باسمه تعالی   درس تاریخ معاصر ایران
ردیف   1       2     3       4       5       6     7   8	سئوالات عینی   عهدنامه مجمل میان چه کشورهایی بسته شد؟ £الف- ایران و فرانسه                                          £ب- ایران و انگلستان           £ج- فرانسه و روسیه                                           £د- انگلستان و روسیه   به موجب کدام عهدنامه ایران از ادعاهای خود درباره سلیمانیه دست برداشت؟ £الف- مفصل             £ب- ارزنة الروم           £ج- مجمل           £د- فین کن اشتاین   اولین روزنامه ایران توسط چه کسی منتشر گردید؟ £الف- حاج زین العابدین مراغه ای                            £ب- میرزا ملکم خان £ج- میرزا صالح شیرازی                                       £د- عبدالرحیم خان طالبوف     چه عواملی باعث شد که انگلستان سیاست مداخله غیرمستقیم را در مورد ایران انتخاب کند؟ £الف- تجربه لغو قرارداد 1919                         £ب- مخارج سنگین پلیس جنوب £ج- نفرت تاریخی مردم ایران از انگلستان            £د- موارد الف و ج   علت تحصن بازرگانان در حرم حضرت عبدالعظیم (ع) در جریان انقلاب مشروطه چه بود؟ £الف- اعتراض به سوء تدبیر «موسیونوز»                 £ب- گران شدن قیمت نفت £ج- خشونت های عین الدوله                                   £د- ظلم و جور حاکمان ایالت ها   ..................... نمونه ای از دفاع روحانیت از حقوق مردم در مقابله با استبداد داخلی و استعمار خارجی بود.   دوره دوم مشروطه با ................. به دست مشروطه خواهان آغاز شد.   از جمله اقدام هایی که نفوذ رضاخان را در میان مردم افزایش داد سرکوب .................. بود.	بارم   25/0       25/0     25/0       25/0       25/0       25/0     25/0   25/0
1       2       3       4       5     6         7       8       9         10         11       12       13     14       15       16       17         18	سئوالات تشریحی   عهدنامه فین کن اشتاین میان چه کشورهایی منعقد گردید؟ مفاد آن را بنویسید. (ذکردومورد)       چرا روسیه ایران را در حمله به هرات تشویق کرد؟       پیروزی بزرگ مردم به رهبری روحانیت در نهضت تنباکو چه پیامدهایی به همراه داشت؟       چه کسی به مخالفت با امتیاز رویتر پرداخت؟ نتایج اعتراض به این امتیاز چه بود؟       زمینه ورود اندیشه های جدید ایران به چه اشکالی بود؟     وقوع چه حوادثی در ایالت ها موجب نارضایتی مردم در زمان انقلاب مشروطه گردید؟(ذکر دو مورد)       مهم ترین درخواست های مهاجرین را در مهاجرت کبری بنویسید.       بی اعتنایی های محمد علی شاه را نسبت به نظام مشروطه بنویسید.       نمایندگان مجلس اول دربرابر سیاست های استعماری دولت های روسیه و انگلستان چه تصمیماتی گرفتند؟ (ذکر دو مورد)       دولت روسیه طی اخطاری به دولت ایران در سال 1290 ش. چه درخواست هایی مطرح نمود؟ (ذکر دو مورد)       قرارداد 1915 م. میان چه کشورهایی بسته شد؟ مفاد آن را بنویسید.       سیاست های جدید انگلستان در خاورمیانه پس از جنگ جهانی اول چه بود؟ (ذکر دو مورد)       عاملان اصلی کودتای 1299 ش. را نام ببرید.     رضا خان چگونه نمایندگان طرفدار خود را وارد مجلس پنجم کرد؟ (ذکر سه مورد)       سه مورد از عوامل شتاب دهنده به صعود قدرت رضا خان را نام ببرید.       نمودهای قومیت ستیزی را در دوران رضا شاه بنویسید.       سیاست های ضد مذهبی رضا شاه را در دوران سلطنتش بنویسید. (ذکر چهار مورد)         ارتش زمان رضا شاه برای انجام چه کارهایی شکل گرفته بود؟ (ذکر دو مورد)                                                                                                              موفق باشید	5/1       1       1       1       5/1     1         1       1       1         1         1       1       1     75/0       75/0       1       1         5/0

 

نمونه سوالات درس تاریخ ایران وجهان 2

باسمه تعالی نام و نام خانوادگی:                      اداره اموزش و پرورش             نام درس : تاریخ ایران و جهان (2) تاریخ امتحان :  دي ماه                          دبیرستان :                               نام دبیر : آزمون پاياني نوبت اول                 مدت امتحان :  تستي  30 دقيقه        تشريحي45  دقيقه	بارم
1-صحیح یا غلط بودن عبارتهای زیر را مشخص کنید .  الف ) مارتین لوترالواح فروش امرزش را در آلمان تبلیغ می کرد و طرفدار پاپ بود.                   صحیح            غلط                ب ) موسولینی روزنامه نگاری بود که از نارضایتی مردم ایتالیا استفاده کرد و حزب «فاشیزم » را تشکیل داد .                                                                                                                     صحیح            غلط ج) کشورهایی که در دوران جنگ سرد عضو هیچ یک از گروه بندی های سیاسی نبودند به غیر متعهد معروف شدند .                                                                                                                                  صحیح             غلط د) بوئرها قبایل سیاه پوست افریقایی بودند که در جنوب افریقا در برا بر انگلیسی ها  مقارمت کردند    صحیح           غلط   2- برای هر یک از تعاریف پاسخ صحیح را از میان مفاهیم ارائه شده انتخاب نموده و در مستطیل مقابل آن بنویسید . مثال : صدر اعظم آلمان معروف به صدر اعظم آهنین                            بیسمارک   ابراهام لینکن – بیسمارک – امیرعبدالقادر – سلیمان قانونی – منتسکیو ـ مترنیخ – گاندی – جان کالون – لنین – دکارت – کرامول – استالین – جرج واشنگتن گورباچف– سلطان محمد فاتح – جوزف مازینی – سیسیل رودس – افلاطون – گاریبالدی - کتاب روح القوانین از اثار اوست. . …………………… - رهبر نهضت پروتسان در سوئیس . …………………… - جنگ های انفصال امریکا در زمان او انجام شد ……………….. - رهبر و فرمانده نیروی آزادیخواه الجزایر …………….                                - یکی از رهبران استقلالی طلبان ایتالیا . …………………. جمهوری کمونیستی را برای اولین بار در روسیه بر سر کارآاورد ……………….. - برای استقلال و آزادی هند از دست استعمار انگلیس تلاش فراوان کرد …………………. - یکی از فلاسفه بزرگ اروپا در قرون جدید………………. - فردی که برای اولین و آخرین بار نظام جمهوری را در انگلستان ایجاد کرد ……………. - سلطان عثمانی که به حیات سیاسی امپراتوری بیزانس پایان داد ………………... - با استعفای او اتحاد شوروی از هم پاشید و به 13 کشور مستقل تبدیل شد ……………. - نخستین رئیس جمهور امریکا و رهبر مهاجر نشینانی که نیروهای انگلیسی را شکست دادند………….	1               3
3- جاهای خالی هر یک از عبارتهای زیر را با کلمه یا اصطلاح تاریخی مناسب تکمیل کنید . الف ) مداخله کشورهای اروپایی در سرزمین های عثمانی به بهانه حمایت از اقلیت های بالکان به ................ معروف شد . ب) رشد اندیشه .......................... در نیمه قرن نوزدهم میلادی موجب طغیان مدم علیه بیگانگان و تجزیه طلبان شد. ج) پس از تصرف مصر توسط ناپلئون عثمانی یکی از سرداران به نام .......................... را برای باز پس گیری مصر به آن سرزمین اعزام کرد . د) دوران امپراطوری موتسوهیتو که درآن ژاپن به سرعت پیشرفت کرد به ........................ معروف گردیده است . ح) سال های بعد از تشکیل امپراتوری آ لمان (1871 م )تا پیش ازآغاز جنگ جهانی دو ره ي.....................نامیده می شود .   4- کدام یک از گزینه های زیر از برنامه های پطر برای قدرتمند ساختن روسیه نبود ؟ الف ) تجهیز ارتش روسیه                                ب ) دست یابی به آب های گرم و ازاد ج ) رسمی کردن مذهب پروتستان                         د ) گسترش تجارت و غربی کردن روسیه   5- در انقلاب کبیر فرانسه هدف کدام گروه استقرار مسالمت آمیز جمهوری بود ؟ الف ) ژاکوبن ها                ب ) ژیروندن ها             ج ) اعتدالیون              د ) هواداران لویی شانزدهم   6 - پیشنهاد تشکیل جامعه ملل در کنفرانس ورسای توسط کدام یک از شخصیت های زیر صورت گرفت ؟. الف ) ویلسون                  ب) چرچیل               ج ) استالین                 د ) روزولت   7- شورای کارگران و کشاورزان در حکومت کمونیستی را چه می نامیدند ؟ الف ) کالخوز                ب ) نپ                   ج ) ساویت                د )گلاسنوست   8 - جنگ سرد پس از چه واقعه ای آغاز شد ؟ الف ) پایان جنگ جهانی اول      ب ) سقوط دیوار برلین    ج ) پایان جنگ جهانی دوم      د ) حمله آلمان به شوروی   9- کدام پادشاه عثمانی اداره مکه و مدینه را به دست گرفت و خود را خلیفه مسلمانان خواند ؟ الف ) سلطان محمد فاتح      ب ) سلطان سلیم            ج) سلطان سلیمان باشکوه        د ) سلطان عبدالحمید   10- مورخان کدام واقعه راآغاز سقوط ناپلئون می دانند ؟ الف ) عبور از رود نی من و فتح مسکو                   ب) گذشتن از دریای مدیترانه و فتح مصر ج ) گذشتن از کوه های الپ و فتح ایتالیا                    د ) عبور از دریای مانش و حمله به انگلستان   11- اولین کشور افریقایی که مورد تهاجم استعمارگران اروپایی قرار گرفت کجا بود ؟ الف ) مصر                ب ) مراکش                   ج ) سودان               د ) تونس	25/1             25/0       25/0     25/0     25/0     25/0   25/0     25/0       25/0
12- مذهب پروتستان ابتدا در كدام كشورها به وجود آمد وچه نتايج مهمي به دنبال داشت ؟ 13- سه مورد از عوامل قدرت وبتري فرانسه در ابتداي قرن هفدهم ميلادي در اورپا را بنويسيد؟ 14- فرماني كه براساس آن پروتستان ها در فرانسه از آزادي مذهب برخوردار بودند ولغو آن موجب تضعيف آن كشور گرديد چه ناميده مي شد؟ 15- دو پديده اقتصادي واجتماعي كه بر اثر بروز انقلاب صنعتي در جهان توسعه يافت را بنويسيد ويكي از آن ها را حداكثر در 3 سطر توضيح دهيد. 16- سه اقدام مهم جلال الدين محمد اكبر را بنويسيد؟   17- دو تهاجم خارجي پايه هاي لرزان دولت هند را به شدت تكان داد آن ها را نام ببريد. 18- مهمترين تصميمات كنگره وين را بنويسيد.   19- كدام يك از فرماندهان انگليسي توانست كشور هاي كنوني زيمباوه وزامبيا را تصرف كند؟   20-به نظر شما چرا محمد علي پاشا با طرح كانال سوئز توسط اروپائيان مخالفت كرد؟(حداكثر در 2سطر توضيح)   21-يك مورخ انگليس مي گويد:((ابتدا مبلغان مسيحي وسپس كشتي هاي جنگي مي آيند و آنگاه اشغال اراضي شروع مي شود)) شما با اين سخن موافقيد يا مخالف؟(دلايل خود را حداكثر در چهار سطر بيان كنيد)   22- مهمترين هدف نهضت تركان جوان در عثماني چه بود؟   23- دو مورد از عوامل شكت آلمان در جنگ جهاني اول را بنويسيد؟   24- چه مواردي در كنفرانس صلح ورساي به آلمان تحميل شد؟   25—دو از شرايطي كه موجب شد هيتلر در آلمان به قدرت برسد را بنويسيد.   26- در ابتداي دهه چهارم قرن بيستم ميلادي ژاپن به بهانه پيدا كردن فضاي حياتي به كدام كشور لشكر كشيد وبخشي از آن را اشغال كرد؟   27- ژاپن در جنگ جهاني دوم چگونه تسليم شد؟(حداكثر در 2سطر توضيح دهيد )   28- سازمان ملل متحد چگونه به وجود آمد واولين مساله اي كه در شوراي امنيت آن سازمان مطرح شد چه بود ؟(حداكثر در4سطر توضيح دهيد)   29- قلمرو حكومت خود گردان فلسطين (براساس موافقت نامه اسلو 1992م.) شامل چه مناطقي است؟   30- انورسادات در كمپ ديويد امريكا (1979م.)با وساطت چه كسي با اسرائيل صلح كرد وكدام منطقه از اسرائيل پس گرفت؟   31- چرا اخراج مسلمانان از اسپانيا در قرن هفدهم ميلادي موجب ضعف اسپانيا شد؟	1   75/0   25/0   1   75/0   5/0   75/0   25/0     5/0     1       5/0   5/0   75/0     5/0   25/0     5/0     1   5/0   5/0       5/0

 

نام:   نام خانوادگي:   پايه: سوم    كلاس : ادبي	به نام خدا سازمان آموزش و پرورش استان اصفهان كارشناسي تكنولوژي و گرو ه هاي آموزشي گروه آموزشي تاريخ دي ماه	نام درس : تاريخ ايران و جهان (2)         نام دبير : زمان پاسخگويي : تستي 30 دقيقه تشريحي 55 دقيقه تاريخ آزمون
1- گزينه درست را با گذاشتن علامت × مشخص كنيد.  انقلاب صنعتي ابتدا از ايالات متحده آمريكا شروع شد و سپس در كشورهاي اروپايي گسترش يافت.  درست£     نادرست £   طبقه ي سوم جامعه فرانسه در آستانه انقلاب  مركب از دهقانان و طبقه ي كارگران صنعتي بود.      درست£      نادرست £  تأسيس مدرسه «ديو بند» موجب توسعه ي معارف اسلامي و مانع از خود بيگانگي مسلمانان هند ي شد.  درست £      نادرست£  مير مهنّا در زمان كريم خان با حمله به «خارك» هلندي ها را بيرون راند و خود بر آن جا تسلط يافت.  درست£   نادرست £   2-  با نوشتن كلمه يا اصطلاح تاريخي مناسب جمله هاي زير را تكميل كنيد. كليسا در قرون وسطا از دو حربه ي تكفير و ........................براي نابودي مخالفان استفاده مي كرد. سرانجام مهاجر نشينان در آمريكا توانستند با حمايت فرانسه و رهبري ......................نيروهاي انگليسي را شكست دهند. جنگ ميان ايالت هاي شمالي و جنوبي آمريكا در زمان  لينكلن  به  «جنگ انفصال»  يا  ..........................معروف شده است. دوران امپراتوري موتسوهيتو به .............................معروف شد كه ژاپن به سرعت راه ترقّي را طي كرد. از سال 1871 تا 1914م.كه آلمان و فرانسه در دسته بندي هاي عليه يكديگر شركت مي كردند را دوران ....................مي گويند.   3- با گذاشتن علامت ×  در مربع كنار هر گزينه، پاسخ درست را مشخص كنيد. كليساي «گاليك» كليساي ملي كدام كشور بود؟ الف) ايتاليا  £                            ب) سوئيس £                           ج) فرانسه  £                                 د)آلمان£   كدام گزينه درباره ي مارتين لوتر صحيح نيست؟  الف) بخشش گناهان توسط كليسا را مردود شمرد£                     ب)با تجرّد كشيشان مخالفت كرد£    ج ) پيروي از پاپ را واجب شمرد £                                          د ) تقديس حضرت مريم را جايز نمي دانست £   چه عاملي در تضعيف فرانسه در آخرين سال هاي حكومت لويي چهاردهم مؤثر بود؟ الف ) اقدامات ريشيليو£     ب) ادعاي الهي بودن سلطنت£          ج ) سياست آزادي مذهبي £         د ) لغو فرمان نانت  £   چه كسي اولين و آخرين جمهوري را در انگلستان تأسيس كرد؟ الف)سن توماس مور£                   ب)كرامول£                          ج)فرانسيس بيكن£                   د) دانتون£ غربي كردن روسيه و تلاش براي رسيدن به آب هاي آزاد و گرم با حكومت كدام تزار روسه آغاز گرديد؟ الف)پتر كبير £         ب) الكساندر اول £            ج) كاترين كبير £           د)نيكلاي اول£      كدام كشور با پيشروي در متصرفات اتريش به يكي از كشور هاي بزرگ اروپا در قرن هجدهم تبديل شد؟ الف) روسيه  £                 ب) پروس£                ج) عثماني£                   د) فرانسه £   چه عاملي موجب نارضايتي «طبقه متوسط» در آستانه انقلاب فرانسه بود؟ الف) بسيار فقير بودند£          ب) در سياست كشور سهم نداشتند £     ج) جهل و فساد آنان£             د) مالكيت اراضي شان به خطر افتاد£   كدام گزينه بيشترين موجبات نفوذ استعمارگران انگليسي و فرانسوي را در هندوستان فراهم آورد؟ الف)اسلحه آتشين£         ب) حمله پرتقال به هند£        ج) كمپاني هند شرقي£             د) تن آسايي گوركانيان£     خط دفاعي آلمان در مقابل خط دفاعي فرانسه را چه مي ناميدند؟ الف) ماژينو £                                ب) سار£                         ج) كروپ£                               د) زيگفريد £   لقب «دوچه» به معناي پيشوا لقب كدام يك از اشخاص زير بود؟ الف) هيتلر£                       ب) لنين£                       ج) موسوليني£                         د) مازيني£   از سلطنت طلباني كه با بازگشت از مغرب و فتح بندر بارسلون موجب بروز جنگ داخلي در اسپانيا شد. الف) كلمانسو£                  ب) فرانكو£                  ج) اورلاندو£                                د) سيسيل رودس£   هدف از اجراي «طرح مارشال» بعد از جنگ جهاني دوم چه بود؟ الف) مبارزه با كمونيزم    £ ب) رقابت با ژاپن£     ج ) تضعيف اروپاي غربي£       د) كمك به سازمان ملل£   اصلاحات اقتصادي كه توسط گورباچف در شوروي اجرا شد را چه مي ناميدند؟ الف) گلاسنوست£                   ب) چرنينكو£                   ج) پروسترويكا £                         د)  نپ£   طريقت صفوي با رهبري چه كسي وارد مرحله ي تازه اي شد و به نهضتي سياسي – مذهبي تبديل گرديد؟ الف ) شيخ حيدر£          ب)  شيخ صدرالدين£                    شاه اسماعيل£                      د) شيخ جنيد£   كدام يك از قبايل زير در شمار قزلباش ها نبودند؟ افشار£                                ب) زند£                                   ج) قاجار£                              د) ذوالقدر£                                   سوكارنو 4- براي هر يك از تعاريف، پاسخ درست را از ميان مفاهيم ارائه شده انتخاب نموده و در مستطيل مقابل آن بنويسيد.   مثال: يكي از اعضاي كنفرانس تشكيل دهنده كشور هاي غير متعهد در «باندوگ» بود.    محمد علي پاشا – مازيني – ناپلئون – سوكارنو - سون يات سن – اليزابت – تيپو سلطان – جرج واشنگتن – كاترين كبير گاريبالدي – مونرو – همايون – ويكتوريا – سيمون بوليوار – اكبر شاه – مائو تسه دون – كمال پاشا – سلطان سليم     پادشاهي كه طي 50 سال سلطنت با رعايت حقوق اشراف هندي ( مهاراجه ها) موجب گسترش وحدت و امنيت و توسعه ي نسبي اسلام در هند شد.         رهبر ارتش استقلال طلبان در ايتاليا ( سرخ جامگان) بود.     با انتشار اعلاميه اي در 1823م. به اروپاييان هشدار داد كه در امور قاره ي آمريكا مداخله نكنند.     ملكه انگلستان كه دوره حكومت 64 ساله او اوج قدرت استعماري انگلستان بود.       سردار عثماني كه با شكست دادن فرانسويان، سلسله خديوان مصر را تأسيس كرد.     سردار فرانسوي كه در سال 1798م. با 40 هزار سرباز و 300 كشتي در سواحل مصر پياده شد.     قهرمان جنبش استقلال طلبي مردم آمريكاي لاتين عليه سلطه ي  اروپايي ها  بود.     قيام وي از جمله نخستين تكاپو هاي مسلمانان عليه استعمار انگلستان در هند بود.       رهبرقيام استقلال طلبانه ي چين بود كه در سال 1911م. به رياست جمهوري رسيد.     5- به سؤالات زير با (آري) يا (خير) پاسخ دهيد. در ميان جانشينان شاه عباس اول، شاه سليمان صفوي تا اندازه اي شيوه ي كشور داري او را ادامه داد.  (             ) در اتحاد سه گانه ي كريم خان و بختياري ها، وي حكومت اصفهان را به دست گرفت.  (            ) مزارع اشتراكي در شوروي را كه براي از ميان بردن مالكيت فردي تشكيل شد، «كالخوز» مي ناميدند.  (            ) شاه اسماعيل اول اگر چه ازبك ها را سركوب كرد؛ ليكن از عثماني شكست خورد.  (           ) در سال 1939م. استالين و هيتلر به طور محرمانه بر سر تقسيم لهستان با يكديگر توافق كردند.    (              )   به پرسش هاي زير در برگه جداگانه پاسخ دهيد. 6- قهرمان مبارزه با فرانسويان كه سرانجام به دست آنان به دمشق تبعيد شد، چه كسي است؟   7- چه كسي پس از قرارداد لوزان تركيه جديد را بر اساس پان تركيسم شكل داد؟   8- به دو عامل كه به برتري اسپانيا در قرن 16 ميلادي خاتمه داد، فقط اشاره كنيد.   9- «ژاكوبن» ها در انقلاب كبير فرانسه، خواهان چه نوع حكومتي بودند؟   10- در نتيجه انقلاب كبير فرانسه، انديشه دموكراسي رشد يافت و اتفاقات مختلفي در اروپا شكل گرفت. به 2 مورد از اين تحولات كه در سال هاي 1830 و 1848م. اتفاق افتاد، فقط اشاره كنيد. 11- به مهمترين تصميمات كنگره وين فقط اشاره كنيد. (ذكر دو مورد كافي است)   12- به دو عامل كه موجب بروز جنبش استقلال طلبانه مردم آمريكاي لاتين شد، فقط اشاره كنيد.   13- شيوه ي « استعمار نو» را به كوتاهي (دو سطر) بنويسيد.   14- انگليسي ها براي حفظ هند به عنوان قلب مستعمراتشان، چه اقداماتي را انجام دادند.(ذكر 2 مورد كافي است)   15- به دو گرايش سياسي متضاد در «عصر تنظيمات» در تاريخ امپراتوري عثماني فقط اشاره كنيد.   16- متفقين بر اساس «قرارداد ورساي» چه تغييراتي را در اوضاع اروپا ايجاد كردند؟( ذكر 2 مورد كافي است)   17- به  پي آمدهاي پيدايش و رشد مذهب پروتستان در اروپا فقط اشاره كنيد.(ذكر 3 مورد كافي است)   18- به سه شرط كه نادر براي پذيرش سلطنت در شوراي مغان قرار داد، اشاره كنيد.   19- چگونگي تشكيل سازمان ملل متحد را حد اكثر در 4 سطر توضيح دهيد.   20- روند سازش كشورهاي عربي و اسرائيل را تا تشكيل حكومت خود گردان فلسطين شرح دهيد.( حداكثر 4 سطر )   21- به اقدامات شاه عباس اول صفوي كه موجب اقتدار صفوي شد، اشاره كنيد.(ذكر 4 مورد كافي است)   22- به نظر شما رهبران دولت عثماني براي رهايي از انحطاط چه اقداماتي را مي توانستند انجام دهند؟ ( با ذكر 4 راهكار مناسب، پاسخ خود را در 4 سطر خلاصه كنيد).     جمع بارم پيروز و سرفراز باشيد			بارم   1نمره                 25/1                      75/3                                                                                                                                             25/2                                                       25/1               25/   25/   5/   5/   5/   5/   5/   5/   5/   5/   5/   75/   75/   1   1   1   1       20

 

نمونه سوالات درس تاریخ شناسی

 

نمونه سئوالات درس تاریخ شناسی 

        

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

	1 -جملات درست و نادرست را با علامت  مشخص كنيد. الف) «شهر آشوب» نوعي شعر فارسي است كه در آن از حماسه آفريني شاهان و نبرد قهرمانان ياد شده است.   درست     نادرست                                                            ب) در وضعيت كنوني جهان به جاي مهاجرت انسان،  «تمدن» امكان مهاجرت يافته است.                          درست     نادرست ج) رسانه هاي چاپي كه با هدف معين به طور متناوب توليد و توزيع مي شود، را اصطلاحاً نشريه مي نامند.      درست     نادرست                                                            د) تمام مطالب زندگي نامه ها چون مربوط به دوران زندگي خود فرد است درست است.                            درست      نادرست		بارم     1
2 - در جاي خالي كلمه ي مناسب بنويسيد. الف) سازمان جهاني .......................................به امور موزه ها رسيدگي مي كند. ب) به عقيده ايرانيان باستان ..........................................نخستين فرمانرواي روي زمين بوده است. ج) تعيين قدمت (سن) يك اثر از روي اعداد و كلمات روي آن به روش ........................... معروف است. د ) كهن ترين سكه جهان در ........................................... به دست آمده است. هـ) اطلس هاي تاريخي به طور سنتي بيشتر به رويدادهاي ...................................  مي پردازد.		25/1
3 - مناسب ترين پاسخ هر يك از پرسش هاي زير را با علامت  مشخص كنيد.     سال 61 هجري قمري  مطابق با كدام سال ميلادي است؟ الف) 679                         ب) 680                      ج) 681                           د) 682   نخستين سكه هاي اسلامي در زمان كدام خليفه ضرب شده است؟ الف)مروان                              ب) عبد الملك          ج) هشام            د) معاويه دوم   ضرب المثل ها جزء كدام دسته از منابع كسب اطلاع از گذشته هستند؟ الف)  منقولات                       ب) محسوسات        ج) مكتوبات          د) معقولات   كدام گزينه دربارهي پديده هاي تاريخي درست است؟ الف) حسي است      ب) نسبي است               ج) قطعي است         د) اميد و امكان دارد   تفكر در كدام مرحله از پژوهش هاي تاريخي مهمتر است؟ الف) انتخاب موضوع           ب)  سنجش و گزينش اخبار              ج) جستجوي مطالب         د) نگارش     چه كساني نگهبانان دستآوردهاي تاريخي بشر در دوران حاكميت فرهنگ شفاهي هستند هستند؟ الف)استادان تاريخ    ب) نقالان     ج) اسطوره شناسان              د) مورخان   سند در چه موقعي داراي ارزش تحقيقي است؟ الف) ارزش اداري و روزمره خود را از دست داده باشد                       ب)حاوي مطالب سياسي باشد    ج) اسناد فرهنگي و نظامي و مالي باشد                                           د) توسط يك كارشناس اسناد پيدا شده باشد   از منابع زير كدام يك حاوي اطلاعات بيشتر و ارزشمندتري از جنبه هاي حيات اجتماعي مردم هر دوره هستند. الف) سفرنامه                  ب) نسخه هاي خطي             ج) نسب نامه ها                     د) كتيبه ها   در دوره بندي تاريخ ايران به قبل و بعد از مشروطيت، به كدام ويژگي توجه گرديده است؟ الف)  آزادي و استبداد     ب) ترتيب زماني رويدادها    ج) خاندان هاي حكومتگر     د) روند اقتصادي و سياسي   با رواج نهضت ترجمه در دوران  ناصرالدين شاه، چه تحولي در تاريخنگاري ايران پيش آمد؟ الف) كتاب هاي ارزشمندي مانند طبقات ناصري نوشته شد.        ب) زمينه ي نفوذ روش هاي جديد تاريخنگاري غربي فراهم آمد. ج) تاريخ هاي عمومي و شرح حال فرمانروايان مبناي كار قرار گرفت.       د) به اهميت زبان فارسي براي ثبت رويدادها افزوده شد.     4 – جمله هاي زير را با قرار دادن كلمه يا اصطلاح تاريخي مناسب تكميل كنيد؟ الف) اگر هر 120 سال يك ماه به سال اضافه كنيم، آن را ..............................مي گويند. ب) بيشترين اسناد به دست آمده از سلسله حاكمان بر ايران مربوط به دوره ....................................است.     بابك   اردشير   شاپور        نرسي           بهرام اول        هرمز اول                 هرمز دوم            شاپور دوم             آذر نرسي   5 – با توجه به نسب نامه ي مقابل  به سؤوالات زير پاسخ دهيد.   الف) آذر نرسي با شاپور اول چه نسبتي دارد؟ ب ) سلف بهرام اول چه كسي است؟		75/2                                                                                                             5/             5/0

 

 

رديف	به پرسش هاي زير در برگه جداگانه پاسخ دهيد.	بارم
1	كدام منبع تاريخ نويسي اگر مورد نقد كامل قرار گيرد، مدركي جالب تر و قطعي تر از يك سند كتبي است؟	25/
2	به يك دليل كه در گذشته فرمانروايان مأموراني را به نزد يكديگر مي فرستادند، اشاره كنيد و بنويسيد به اين نوع سفر چه مي گويند؟	5/
3	آگاهي هاي موجود در نشريه ها « مستقيم» هستند. توضيح دهيد اين موضوع از چه جهت در تاريخ نگاري داراي اهميت است.	5/
4	چرا «منشأت» را با اسناد تاريخي نمي توان يكي دانست؟ ( ذكر يك دليل كافي است).	5/
5	«روش» در تاريخ نويسي جديد ايران چه تفاوتي با تاريخ نگاري سنتي دارد ؟ ( حداكثر در 4 سطر توضيح دهيد).	5/
6	چرا تقويم جلالي در دوران فرمانروايي ملكشاه سلجوقي در ايران رواج يافت؟	5/
7	تفاوت اساسي تاريخ با حماسه و افسانه در چيست؟	5/
8	يكي از موارد كاربرد افسانه ها و حماسه ها را در مطالعات تاريخي توضيح دهيد. ( حداكثر در 2 سطر)	5/
9	حد اكثر تعيين سن آثار تاريخي به وسيله كربن 14 تا حدود چند سال است و براي آثار با قدمت بسيار بالا از چه روشي در باستان شناسي استفاده مي كنند؟	5/
10	بعد از مرحله ي «كشف و شناسايي مكان ها و آثار»، فعاليت باستان شناس شامل چه مراحلي است؟	5/
11	«ادبيات رمزي» و «طنز» در چه شرايط اجنماعي رواج مي يابد؟ يكي از شاعراني كه از طنز استفاده كرده را نام ببريد.	5/
12	دو مورد از كاربردهاي « نسب نامه ها » در تاريخ نويسي را بيان كنيد.	5/
13	چگونه از نقاشي مي توان براي نوشتن تاريخ اجتماعي كشورهاي مختلف بهره گرفت؟ (حد اكثر در 2 سطر خلاصه كنيد).	5/
14	به 3 مورد از انگيزه هاي نوشتن زندگي نامه توسط افراد اشاره كنيد.	75/
15	با ذكر دو دليل ثابت كنيد، كه عوامل جغرافيايي در پيدايش پديده هاي تاريخي مؤثرند. (حداكثر در 4 سطر	1
16	با مشاهده ي زوال بسياري از تمدن ها در گذشته، برخي معتقدند تمدن كنوني نيز لاجرم نابود خواهد شد. نظر خود را در اين زمينه با ذكر دلايل منطقي توضيح دهيد.   پيروز و سرفراز باشيد	1

 

 

 

امتحان درس تاريخ شناسي امتحان پاياني ديماه نام و نام خانوادگي :		به نام خداوند جان و خرد سازمان آموزش و پرورش استان اصفهان نام دبيرستان : پايه تحصيلي:	مدت امتحان: سؤالات عيني : 15 دقيقه سؤالات تشريحي: 55 دقيقه طراح : گروه تاريخ استان اصفهان
رديف	سؤالات عيني			بارم
1	جملات درست و نادرست را با علامت  مشخص كنيد. الف: در اروپا اواخر قرون وسطي همراه با تحولات فكري و فرهنگي بود كه به عصر رنسانس مشهور است.                                                                                          درست     نادرست ب: يكي از ابعاد بحران محيط زيست، مسأله ي « رشد جمعيت » است.                                              درست     نادرست ج: كتاب « تاريخ جهانگشاي جويني» از منابع« دست يكم» دوران حاكميت مغولان در ايران است »                                                                                                                                           درست     نادرست د: تمام مطالب زندگينامه ها چون مربوط به دوران زندگي خود فرد است درست است.                      درست     نادرست			1
2	در جاي خالي كلمه ي مناسب بنويسيد . الف: « بررسي ترتيب زماني رويدادها» ، را ...................... نيز ناميده مي شود. ب: كسي كه با حضور در محوطه هاي تاريخي به كاوش مي پردازد ....................... ناميده مي شود.   ج: حفظ و بررسي دستاوردهاي تمدن بشر به طور كلي و جامع بر عهده ي .................................. است. د : در دوره ي اسلامي به سكه ي نقره .................. گفته مي شود. هـ: تمدن هاي فنيقي ، يوناني و كارتاژي را اختصاصاً به نام تمدن هاي .......................... نام گذاري كرده اند.			25/1
	مناسب ترين پاسخ هر يك از پرسش هاي زير را با علامت  مشخص كنيد.			75/2
3	كودتاي 28 مرداد 1332 كه عليه دولت دكتر مصدق صورت گرفت ، مطابق با كدام سال ميلادي است؟ الف: 1963             ب: 1949              ج: 1953                  د: 1954
4	كدام گزينه از استفاده هاي سكه در مطالعات تاريخي نيست؟ الف: گرايشات ديني را نشان مي دهد                        ب: در موزه ها مي توان آن ها را به نمايش گذاشت ج: سالشماري دقيقي از حكومت ها به دست مي دهد.       د: نشانه ارتباط ميان دولت ها است.
5	« نتيجه گيري در پايان هر مقاله» و « افسانه ي شهر تروا» هر يك به ترتيب جزو كدام دسته از منابع اطلاعاتي محسوب مي شوند؟ الف: مكتوبات _ منقولات               ب: معقولات _ محسوسات ج: محسوسات _ مكتوبات            د: معقولات _ منقولات
6	مورخ بودن بدون ............... غير ممكن است. الف: عدالت      ب: دانشمند بودن               ج: راستگويي         د: توانايي نگارش
7	در كدام مرحله ي كار مورخ، تجربه و توانايي فكري وي نقش بسيار مهمي دارد؟ الف: انتخاب موضوع       ب: گزينش اخبار       ج: جستجوي مطالب            د: تنظيم مطالب
8	كدام عوامل زير در شكل گيري هويت ايراني مؤثر بوده است؟ الف: تأسيس امپراتوري ها    ب: دين و زبان  ج: كوچ آريايي ها              د: موارد ب و ج
9	اگر سند رونوشت باشد با كدام ويژگي زير قابل استفاده است؟ الف: تنظيم مصحح باشد     ب:استنساخ شده باشد ج: خلاصه نشده باشد         د: خلاصه شده باشد
10	در ميان منابع زير كدام يك حاوي اطلاعات بيشتر و ارزشمندتري از همه ي شؤؤن حيات اجتماعي مردم هر دوره هستند. الف: سفرنامه     ب: نسخه هاي خطي     ج: نسب نامه ها     د: كتيبه ها
11	در دوره بندي تاريخ ايران به قبل و بعد از مشروطيت به كدام ويژگي توجه گرديده است؟ الف:  آزادي و استبداد     ب: ترتيب زماني رويدادها    ج: خاندان هاي حكومتگر     د: روند اقتصادي و سياسي
12	با رواج نهضت ترجمه در دوارن ناصرالدين شاه چه تحولي در تاريخنگاري پيش آمد؟ الف: كتاب هاي ارزشمندي مانند طبقات ناصري نوشته شد. ب: زمينه ي نفوذ روش هاي جديد تاريخنگاري غربي در ايران فراهم آمد. ج: تاريخ هاي عمومي و شرح حال فرمانروايان مبناي كار قرار گرفت. د: به اهميت زبان فارسي براي ثبت رويدادها افزوده شد.

 

 

	سؤالات تشريحي
13	در زندگي نامه هاي زير به موارد خواسته شده توجه نموده و پاسخ دهيد. الف: زندگي نامه شهداء با چه انگيزه اي نوشته مي شود؟ ب: خاطرات اسدلله علم با چه شيوه اي نگارش شده است؟ ج: زندگي نامه شخصيت هاي سياسي در تهيه چه موضوعي از تاريخ نگاري كاربرد دارد؟	75/0
14	با توجه به نسب نامه ي مقابل به سؤالات زير پاسخ دهيد. بابك   اردشير   شاپور    نرسي           بهرام اول        هرمز اول                 هرمز دوم      شاپور دوم             آذر نرسي   الف: شاپور دوم با اردشير چه نسبتي دارد؟ ب: خلف نرسي چه كسي است؟	5/0
15	چرا نتايج حاصل از مطالعه ي پديده هاي تاريخي نسبت به علوم تجربي ، نسبي تر است؟ ( حداكثر در 3 سطر توضيح دهيد) .	5/0
16	چرا تقويم جلالي در دوران فرمانروايي ملكشاه سلجوقي در ايران رواج يافت؟	5/0
17	با ذكر دو دليل ثابت كنيد، كه عوامل جغرافيايي در پيدايش پديده هاي تاريخي مؤثرند. (حداكثر در 4 سطر)	5/0
18	تفاوت اساسي تاريخ با حماسه و افسانه در چيست؟	5/0
19	يكي از موارد كاربرد افسانه ها و حماسه ها را در مطالعات تاريخي توضيح دهيد. ( حداكثر در 2 سطر)	5/0
20	آثار باستاني زيردريا از چه جهاتي نسبت به آثار موجود در خشكي اهميت بيشتري دارند؟ ( به دو دليل اشاره كنيد)	5/0
21	چرا « حفاري و جستجو» براي يافتن آثار باستاني را بايد مهمترين و مشكل ترين كار باستان شناسي محسوب كرد؟ (حداكثر در 2 سطر بنويسيد)(ذكر دو مورد كافي است. )	5/0
22	سكه هاي تاريخي نسبت به اسناد و منابع مكتوب موثق ترند، ليكن در استفاده از آنها دشواري هايي وجود دارد ، به دو مورد اشاره كنيد.	5/0
23	دو مورد از كاربردهاي « نسب نامه ها » در تاريخ نويسي را بيان كنيد.	5/0
24	مشخص كنيد هر يك از اسناد زير جزو كدام دسته از اسناد قرار مي گيرند؟ الف: وقف نامه خواجه رشيد الدين فضل اله همداني ( ............................................) ب: مكاتبات نادرشاه با امپراتور عثماني ( .......................................)	5/0
25	تفاوت نسخه ي مادر با نسخه ي نزديك به اصل در چيست؟	25/0
26	تفاوت سفرهاي « علمي » و « اكتشافي» را با هم مقايسه كنيد. ( در 2 سطر خلاصه كنيد.)	5/0
27	آگاهي هاي موجود در نشريه ها « مستقيم» هستند. توضيح دهيد اين موضوع از چه جهت در تاريخ نگاري داراي اهميت است.	5/0
28	دو مورد از خصوصيات تاريخ نويسي ژورناليستي را بيان كنيد.	5/0
29	« بينش» در تاريخ نويسي جديد ايران چه تفاوتي با تاريخ نگاري سنتي دارد ؟ ( حداكثر در 4 سطر توضيح دهيد.)	5/0
30	مفهوم جديد« مهاجرت» را با مفهوم آن در گذشته مقايسه كنيد. ( حداكثر در 5 سطر)	1

موفق باشيد

 

 

 

 

 

 

 

سئوالات درس تاریخ شناسی 

 

 

          

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

	1 -جملات درست و نادرست را با علامت  مشخص كنيد. الف) انيشتين براي نشان دادن ميزان خطر سلاح هسته اي،  جنگ جهاني چهارم را  با چوب و چماق مي داند.  درست     نادرست                                                            ب) صفحات آغاز كتاب تاريخ براي مورخان دنياي اساطير و صفحات آخر همين روزگار كنوني است.           درست     نادرست ج) كتاب « تاريخ جهانگشاي جويني» از منابع« دست يكم» دوران حاكميت مغولان در ايران است.                درست     نادرست                                                            د) تمام مطالب زندگي نامه ها چون مربوط به دوران زندگي خود فرد مباشد،  درست است.                        درست      نادرست	بارم     1
2 - در جاي خالي كلمه ي مناسب بنويسيد. الف) تقويم رومي در هر سال داراي ......................... ماه بود كه هر كدام به نام  يكي از پهلوانان و خدايان نامگذاري شده بود. ب) به علمي كه با شناسايي آثار به جا مانده از گذشته و مطالعه و بررسي آن ها به دانش تاريخ مي افزايد، ................................  مي گويند. ج) در دوران استبداد سياسي، اديبان براي بيان تاريخ و شرايط اجتماعي به ...................... و ادبيات رمزي پناه مي  برده اند. د ) در قديم با  سر سكه(ميخ سكه) نقش را بر ورقه هاي فلزي نازك، مسطح و مدوّپري كه به آن .....................مي گفتند، ضرب مي كردند. هـ) سن آثار را حداكثر تا .........................هزار سال مي توان  با  استفاده از كربن  14 تعيين كرد .		25/1
3 - مناسب ترين پاسخ هر يك از پرسش هاي زير را با علامت  مشخص كنيد.   كودتاي 28 مرداد 1332 كه عليه دولت دكتر مصدق صورت گرفت ، مطابق با كدام سال ميلادي است؟ الف) 1963                         ب) 1949                      ج) 1953                           د) 1954   كدام گزينه از مراحل كار سكه شناس نيست نيست؟ الف) يافتن و پاك كردن                                 ب) نمايش  در  موزه ها    ج) شناسايي و طبقه بندي                               د)انتشار به صورت فهرست   «نتيجه گيري پايان مقاله» و «افسانه ي شهر تروا» هر يك به ترتيب جزو كدام دسته از منابع اطلاعاتي است؟ الف) مكتوبات _ منقولات    ب) معقولات _ محسوسات     ج) محسوسات _ مكتوبات          د) معقولات _ منقولات   مورخ بودن بدون ............... غير ممكن است. الف) عدالت      ب) دانشمند بودن               ج) راستگويي         د) توانايي نگارش   در كدام مرحله ي كار مورخ، تجربه و توانايي فكري وي نقش بسيار مهمي دارد؟ الف) انتخاب موضوع           ب) گزينش اخبار             ج) جستجوي مطالب                  د) تنظيم مطالب   كدام گزينه از دير باز تا كنون رايجترين شيوه ي  دوره بندي تاريخ ايران بوده است؟ الف) قبل و بعد از اسلام    ب) روند اقتصادي و سياسي     ج) قبل و بعد از مشروطيت     د) بر بنياد خاندان هاي حكومتگر   كدام گزينه از وظايف مراكز اسناد به شمار نمي رود؟ الف) حفظ و نگهداري اسناد     ب)نرخ گذاري و فروش اسناد    ج) طبقه بندي اسناد و راهنمايي مراجعين  د) مرمت اسناد   از منابع زير كدام يك حاوي اطلاعات بيشتر و ارزشمندتري از جنبه هاي حيات اجتماعي مردم هر دوره هستند. الف) سفرنامه                  ب) نسخه هاي خطي             ج) نسب نامه ها                     د) كتيبه ها   محققان كدام هنر را قديميترين هنري مي دانند كه بشر آفريده است؟ الف)  پيكر تراشي                 ب)نقاشي                       ج) نمايش                        د) موسيقي   با رواج نهضت ترجمه در دوران  ناصرالدين شاه، چه تحولي در تاريخنگاري ايران پيش آمد؟ الف) كتاب هاي ارزشمندي مانند طبقات ناصري نوشته شد.        ب) زمينه ي نفوذ روش هاي جديد تاريخنگاري غربي فراهم آمد. ج) تاريخ هاي عمومي و شرح حال فرمانروايان مبناي كار قرار گرفت.       د) به اهميت زبان فارسي براي ثبت رويدادها افزوده شد.     4 - مشخص كنيد هر يك از اسناد زير جزو كدام دسته از اسناد قرار مي گيرند؟ الف) وقف نامه خواجه رشيد الدين فضل اله همداني ( ............................................) ب) مكاتبات نادرشاه با امپراتور عثماني ( .......................................) بابك   اردشير   شاپور          نرسي           بهرام اول        هرمز اول                 هرمز دوم            شاپور دوم             آذر نرسي           5 – با توجه به نسب نامه ي مقابل  به سؤوالات زير پاسخ دهيد.   الف) شاپور دوم با شاپور اول  چه نسبتي دارد؟ ب ) خلف اردشير چه كسي است؟		75/2                                                                         5/         5/0
به سؤوالات زير در برگه جداگانه پاسخ دهيد. 1- كدام يك از انواع سروده هاي  شعر فارسي در وصف زيبايي معشوق، براي تكميل آگاهي مورخان از اوضاع اجتماعي، اقتصادي، و فرهنگي منا سبتر است  و به صورت نوعي تاريخ محلي منظوم درآمده ؟ 2 – سفري را كه براي شناسايي پديده هاي تاريخ، مكان هاي نا شناخته  و .... انجام مي شود، چه مي نامند؟ 3- – متون ادبي به چه دليل براي نوشتن تاريخ داراي اهميت است؟ 4-آگاهي هاي موجود در نشريه ها « مستقيم» هستند. توضيح دهيد اين موضوع از چه جهت در تاريخ نگاري داراي اهميت است. 5 - دو مورد از خصوصيات تاريخ نويسي ژورناليستي را بيان كنيد. 6 - «بينش» در تاريخ نويسي جديد ايران چه تفاوتي با تاريخ نگاري سنتي دارد ؟ ( حداكثر در 2 سطر توضيح دهيد). 7 – به دو نوع مبدأ متفاوت كه انسان ها در طول تاريخ براي زمان شماري در نظر گرفته اند، فقط اشاره كنيد ؟ 8 - تفاوت اساسي تاريخ با حماسه و افسانه در چيست؟ 9 –به دو مورد از مسايل مشكل آفرين در استفاده از فرهنگ شفاهي براي تاريخ نگاري فقط اشاره كنيد. 10 – يك دليل براي اهميت يافتن موزه ها در قرون اخير ذكر كنيد. 11 -  چرا «حفاري و جستجو»  براي يافتن آثار باستاني مهمترين و مشكلترين كار باستان شناسي است؟     پاسخ  خود  را در 2 سطر خلاصه كنيد).  12- چگونه مي توان از سكه براي جغرافياي تاريخي بهره جست؟  حد اكثر در 2 سطر توضيح دهيد. 13 - دو مورد از كاربردهاي « نسب نامه ها » در تاريخ نويسي را بيان كنيد. 14 - چرا نتايج حاصل از مطالعه ي پديده هاي تاريخي نسبت به علوم تجربي ، نسبي تر است؟( در 2 سطر توضيح دهيد). 15- به يك مورد از كاربردهاي زندگي نامه ها و خاطرات در تاريخ نويسي اشاره كرده و آن را توضيح دهيد. 16- جغرافياي تاريخي را تعريف كنيد . ( حد اكثر در 2 سطر خلاصه كنيد) 17- به دو مورد از محدوديت هاي نقشه هاي تاريخي فقط اشاره كنيد. 18 – با ذكر 2 مثال تاريخي نقش ارتباطات را در توسعه ي تمدن بشري شرح دهيد.   جمع بارم پيروز و سرفراز باشيد		25/0 25/0 5/0 5/0 5/0 5/0 5/0 5/0 5/0 5/0   5/0 5/0 5/0 5/0 75/ 5/ 5/ 1   15

 

 

 

                                                            

 

طرح درس

بسمه تعالی 

 

 

طرح درس سالانه تاریخ ایران و جهان  2

 

 

جلسه اول : اروپا در قرون جدید  تا  آخر درس یک

 

جلسه دوم : تحولات سیاسی اروپا در قرون جدید تا انگلستان پادشاه خود را به گیوتین می سپارد  

جلسه سوم : انگلستان پادشاه خود را به گیو تین می سپارد  تا آخر درس دوم

جلسه چهارم : انقلاب های قرون جدید تا سر فرانسه 

جلسه پنجم : فرانسه تا آخر درس سوم

جلسه ششم : آخرین امپراتوری مسلمان تا اوج اقتدار گور کانیان

جلسه هفتم : اوج اقتدار گورکانیان تا آخر درس چهارم

جلسه هشتم : اوضاع سیاسی اروپا و آمریکا در قرن 19 تا امپرا توری روسیه 

جلسه نهم : امپراتوری روسیه تا آخر درس 5 همراه با امتحان

جلسه دهم : استعمار در قرن 19 تا استعمار فرانسه در افریقا

جلسه یازدهم: استعمار فرانسه در آفریقا تا اخر درس 6

 جلسه دوازدهم : آسیا در قرن 19 ، نبرد علیه استعمار تا سر استعمارگران در چین چه کردند

جلسه سیزدهم : استعمار گران در چین چه کردند تا اخر درس 7

جلسه چهاردهم : جنگ جهانی اول تا آخر درس 8

جاسه پانزدهم : امتحان اخر آبان ماه درس 5 ، 6، 7، 8 ، 9

جاسه شانزدهم : جهان در میان دو جنگ ( 1918 – 1939 ) تا آخر درس 9

//    هفدهم : جنگ جهانی دوم ( 1939 – 1945 )  تا آخر درس 10

//    هجدهم : عصر جنگ سرد تا فلسطین 

//   نوزدهم : فلسطین تا آخر درس 11

//   بیستم : ایران در زمان صفویان تا سر شاه صفی

//   بیستو یک : از شاه صفی تا سیاست خارجی ایران در زمان نادر 

//  بیست و دوم : سیاست خارجی ایران در زمان نادر تا آخر درس 13 

// بیست و سوم : قاجار ها تا بد عهدی ناپلئون و ناکامی فتحعلیشاه 

// بیست و چهار م : بد عهدی ناپلئون و نا کامی فتحعلیشاه تا اخر درس 14

// بیست و پنجم : ایران در دوره ی محمد شاه تا آخر درس 15

//   بیست و ششم : تاثیر انقلاب صنعتی اروپا بر ایران تا قرار داد توتون و تنباکو

//  بیست وهفتم : توتون و تنباکو تا کدام علل و زمینه ها موجب وقوع انقلاب مشروطه شد

//  بیست وهشتم : کدام علل و زمینه ها موجب وقوع انقلاب مشرو طیت تا اخر درس 17

//  بیست و نهم : انقلاب مشروطیت ایران (2) تا شهادت شیخ فضل الله نوری 

// سی    : شهادت شیخ فضل الله نوری تا اخر درس 18    

// سی و یک : سقو ط  قاجاریه تا اخر درس 19 

// سی و دوم : دوران سلطنت رضاه شاه تا آ خر درس 20

// سی وسوم : اوضاع ایران از اشغال متفقین تا پیروزی مردم و ملی شدن صنعت نفت 

// سی و چهار : پیروزی مردم و ملی شدن صنعت نفت تا آخر درس 21

// سی و پنجم : آغاز نهضت اسلامی به رهبری امام خمینی  تا آ خر درس 22

// سی وششم : انقلاب اسلامی (1) تا سر مبارزات ملت 

//   سی و هفتم : مبارزات ملت تا آ خر درس 23

// سی و هشتم : انقلاب اسلامی (2) تا آخر درس 24

// سی و نهم : انقلاب اسلامی (3) تا آ خر درس 25

// چهل  : ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی (1) تا آخر درس 26 

// چهل و یک : ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی (2) تا آخر درس 27 

 

 

 

 

 

 

 

 

طرح درس سالانه تاریخ معاصر 

 

 

جلسه اول : حکومت قاجاریه 

جلسه دوم : دوران ناصرالدین شاه 

جلسه سوم : نهضت مشروطه

جلسه چهارم : آغاز حرکت مردم علیه استبداد و پیروزی نهضت مشروطه

جلسه پنجم : مشروطه در دوره ی محمد علی شاه 

جلسه ششم : دوره ی دوم مشروطه تا سر تاجگذاری احمد شاه 

جلسه هفتم : تاجگذاری احمد شاه تا آخر درس 6 و امتحان از 7 درس

جلسه هشتم : کودتای 1299 تا آخر درس 7

جلسه نهم : رضا خان ، تثبیت قدرت تا آخر درس 8

جلسه دهم : سیاست مذهبی و فرهنگی رضاشاه تا آخر درس 9

جلسه یازدهم : سقوط رضاه شاه تا اخر درس دهم

جلسه دوازدهم : اشغال ایران توسط متفقین ، و اثار آن تا اخر درس 11

جلسه سیزدهم : آغاز نهضت ملی شدن صنعت نفت تا آخر درس 12

جلسه چهاردهم : قیام سی تیر تا آخر درس 13

جلسه پانزدهم : کودتای بیست و هشتم مرداد تا آخر درس 14

جلسه شانزدهم : ربع قرن سیطره ی آمریکا بر ایران تا آخر درس 15

جلسه هفدهم : درس 16 – 17 

جلسه هجدهم : قیام 15 خرداد تا آخر درس 18

جلسه نوزدهم : تحولات ایران پس از تبعید امام خمینی تا آخر درس 19

جلسه بیستم : ایران در آستانه ی انقلاب اسلامی تا آخر درس 20

جلسه بیستو یکم : پیروزی انقلاب اسلامی تا آخر درس 21

جلسه بیست ودوم : دولت موقت مهندس بازرگان تا آخر درس 22

جلسه بیست وسوم : اولین ریاست جمهوری تا آخر درس  23 

جلسه بیست وچهارم : جنگ تحمیلی عراق علیه ایران تا آخر درس 24 

جلسه بیست وپنجم : آرمان ها و دستاورد های انقلاب اسلامی تا آخر درس 25 

جلسه بیست وششم : بحث و بررسی درس های تاریخ معاصر

 

 

 

 

 

 

طرح درس سالانه تاریخ ایران و جهان  1 سال   

 

 

جاسه اول : تاریخ چیست تا آخر درس یک

جلسه دوم : پیش از تاریخ تا آخر درس 2

جلسه سوم : تمدن در میان دو رود تا آخر درس 3

جلسه چهارم : مصر ، هدیه نیل تا سر زندگی اجتماعی

جلسه پنجم : زندگی اجتماعی تا آخر درس 4

جلسه ششم : هندوچین باستان تا سر چین

جلسه هفتم : چین تا آخر درس 5

جلسه هشتم : سرزمین مردم ایران قبل از آریایی ها تا تمدن ایلام

جلسه نهم : تمدن ایلام تا آخر درس 6

جاسه دهم : آریایی ها تا فاتح آشور

جلسه یازدهم : فاتح آشور تا آخر درس 7 

جلسه دوازدهم : هخامنشیان تا فرهنگ و تمدن ایران در عصر هخامنشیان

جلسه سیزدهم : فرهنگ و تمدن ایران در عصر هخامنشیان تا آخر درس 7

جلسه چهاردهم : یونان وروم تا مسیحیت

جلسه پانزدهم : مسیحیت تا آخر درس 9

جلسه شانزدهم : اشکانیان تا آخر درس 10

جلسه هفدهم : ساسانیان تا فرهنگ و تمدن ایران عصر ساسانی

جلسه هجدهم : فرهنگ و تمدن ایران عصر ساسانی تا آخر درس 11

جلسه نوزدهم : امتحان از 6 درس اول 

جلسه بیستم : پرسش و پاسخ از از درس 7 تا 11 

جلسه بیست و یک : بازدید از جاهای دیدنی 

//  بیست و دوم : اسلام در مکه تا ظهور اسلام

// بیست وسوم : ظهور اسلام تا اخر درس 12

//  بیست وچهارم : اسلام در مدینه تا مقابله با تو طئه ها ی یهود

//  بیست وپنجم : مقابله با توطئه های یهود تا آخر درس 13

//   بیست وششم : ایجاد آمادگی برای نوبت اول

//  بیست وهفتم : عصر خلفای نخستین تا خلافت علی بن ابی طالب (ع)

// بیست وهشتم : خلافت علی بن ابیطالب (ع) تا آخر درس 14

// بیست و نهم : خلافت امویان تا دوران فترت 

//  سی : دوران فترت تا آخر درس 15

// سی ویک : خلافت عباسیان تا آخر درس 16

// سی ودوم : کار های تحقیقی دانش آموزان

// سی وسوم : ایران در قرون نخستین اسلامی (1)  تا صفاریان 

// سی و چهارم : صفاریان تا آخر درس 17

// سی و پنجم : ایران در قرون نخستین اسلامی (2) تا آخر درس 18

// سی وششم : فقط پرسش و پاسخ و امتحان تست  و ......

//  سی و هفتم : تاریخ ایران و از غزنویان تا مغولان تا تاسیس حکومت سلجوقی 

// سی وهشتم : تاسیس حکومت سلجوقی تا آخر درس 19

//  سیو نهم : تاریخ ایران از مغول تا صفویه تا انقراض حکومت ایلخانی 

// چهلم : انقراض حکومت ایلخانی تا اخر درس 20

//  چهل ویک : تمدن و فرهنگ ایران (بعد از اسلام ) تا درس و مدرسه 

// چهل ودوم : در س و مدرسه تا آخر درس 21

// چهل وسوم : اروپا در قرون وسطی تا آخر درس 22

// چهل وچهار : امتحان از درس 19 – 20 – 21 – 22 

// چهل و پنجم : بازدید از آثار باستانی استان

// چهل وششم : جنگ های صلیبی تا دیگر جنگ های صلیبی

// چهل و هفتم : دیگر جنگ های صلیبی تا آخر درس 23

// چهل و هشتم : رنسانس در اروپا تا رنسانس علمی و فرهنگی در اروپا 

// چهل و نهم : رنسانس علمی و فرهنگی در اروپا تا آخر درس 24 

// پنجاه  : مروری روی درس های 23 – 24 

// پنجاه و یک : دوره ی در س های 24  - 6 

 

 

 

 

 

 

طرح درس سالانه تاریخ شناسی  

 

 

جلسه اول : انسان و تاریخ تا صفات مورخان 

جلسه دوم : صفات مورخان تا آخر درس یک 

جلسه سوم : زمان و اهمیت آن در تاریخ

جلسه چهارم : زمان واهمیت آن در تاریخ  

جلسه پنجم : جغرافیا سیر تحولات تاریخی 

جلسه ششم : بازدید از طبیعت

جلسه هفتم : دنیای پر رمز راز افسانه ها و حماسه ها

جلسه هشتم : دنیای پر رمز راز افسانه ها و حماسه ها

جلسه نهم : آثار باستانی ، مرز تاریک و روشن تاریخ

جلسه دهم : آثار باستانی تا آخر درس 5

جلسه یازدهم : سکه ها آیینه گذشته ها

جلسه دوازدهم : هنر و تاریخ تا کاربرد نمایش در تاریخ نویسی 

جلسه سیزدهم : کاربرد نمایش در تاریخ نویسی تا آخر درس

جلسه چهاردهم : تاریخ و ادبیات و امتحان تست 

جلسه پانزدهم : نسب نامه 

جلسه شانزدهم : سفر نامه ها 

جلسه هفدهم : زندگی نامه ها و تاریخ 

جلسه هجدهم : اسناد تاریخی 

جلسه نوزدهم : امتحان تست

جلسه بیستم : نشریه ها و تاریخ نویسی 

جلسه  بیست و یک : مورخان و تاریخ ایران  

جلسه بیست ودوم : مورخان وتاریخ جهان

 

 

 

 

 

دهه فا طمیه

نوروز ایرانی

نوروز مبارک باد

 

1- نگاهي كوتاه به گذشته‌ها
جشن نوروز از مراسم بسيار قديمي ايرانيان است. اين رسم كهن ايراني آن قدر در تاريخ پيش مي‌رود كه به افسانه‌ها واسطوره‌ها مي‌پيوندد و قدمتي پيدا مي‌كند در حد خود تاريخ پيدايي ملت ايران. ايرانيان شرقي به ويژه از وقتي كه وارد مرحله ده نشيني وكشاورزي شدند، در ميان مراسم جشن‌ها و نيايش‌ها به فراگرد تغيير فصول توجه خاصي نشان دادند ازآن جمله جشن هاي پاييزي يا مهرگان (ميتراكانه) و جشن‌هاي بهاري وتجديد حيات كشت‌زارها يعني نوروز بوده است. در ‹‹اوستا›› از نوروز نامي نيست ولي در ميان متون ديني، قديمي‌ترين منبع موجود كتاب‹‹بندهشن›› است كه به جشن ‹‹نوروز›› اشاره‌اي شده است .
سلطنت هخامنشيان براساس تساهل نسبت به عقايد وآراء ديگران بنا شده بود وبنابراين در پذيرش دانش وفرهنگ بيگانگان نيز مقاومتي نمي‌كردند چنان‌چه، مبناي محاسبات تقويم خود را بر پايه دانش نجومي مصريان قرار دادند و براي نام ماه‌ها از اسامي زردشتي سود بردند. در دوره اشكانيان نيز گاه شماري تركيبي از تقويم اوستايي ومصري بود و به هر حال دراين گاه شمارها جشن‌هاي نوروز و مهرگان براي خود جايي داشتند. در زمان ساسانيان جشن‌هاي نوروز با شكوه و رونق كامل‌تري انجام مي‌شد و پادشاهان اين سلسله در نوروز كه چند روز به درازا مي‌كشيد مراسم مختلفي به جا مي‌آوردند
بعد از ظهور اسلام با آن‌كه تغييرات مذهبي و سياسي فراواني در جامعه ايران صورت گرفته بود و بسیاري از عادات اجتماعي گذشته دست‌خوش فراموشي يا دگرگوني شده بود، درميان آن بخش از سنت‌هاي ايراني كه كه بعد ازاسلام نيز هم‌چنان به حيات خود ادامه دادند ، يكي رسم نوروز بود كه به ويژه ازآن جهت كه با اصول و ضوابط دين هم تعارضي نداشت نه تنها با مخالفت خلافت اسلامي مواجه نشد بلكه بعد از گذشت زمان كه سادگي حكومت اسلامي جاي خود را به تشريفات قدرت‌مدارانه مقتبس از دربارهاي ايران وروم داد با حسن استقبال هم مواجه شد و به شكل يك آيين پر طمطراق درباري درآمد. ضمنا حاكميت عرب با استفاده از اين موقعيت جمع آوري ماليات را هم با جشن‌هاي نوروزي هم زمان كرد تا وصولي خزانه انجام گيرد و حتي ‹‹متوكل عباسي›› ازآن جهت كه نوروز با فصل درو و جمع آوري محصول فاصله زيادي داشت دستور داد آن را تا زمان برداشت كشت به تاخير اندازد كه روستاييان بتوانند ماليات‌هاي دولت را پرداخت كنند . با این همه برگزاري مراسم نوروز گاهي با مخالفت‌ها و محدوديت‌ها‌يي روبرو مي‌شد؛ چنان‌چه همين ‹‹متوكل›› برپايي آيين نوروزي – به ويژه اسب دواني – را در كوچه و بازار ممنوع كرد.
اما علي‌رغم اين محدوديت‌ها وسخت‌گيريها، نوروز هم‌چون يك سنت استوار جاي خود را در ميان مسلمانان باز كرد اما با شكل ها و تغييرهاي گوناگون ودر قالب پنداشته‌ها و باورهاي متعدد مردمي:
1- گل آدم در نوروز سرشته شد. نوروز آفرينش انسان است .
2- آدم بهشتي، ازميوه ممنوع تناول كرد، لاجرم به پادافره آن گناه از بهشت رانده شد و روي زمين به ‹‹سرانديب›› فرود آمد و شريك جرمش ‹‹حوا›› به‹‹جده›› افتاد. آدم از كرده خود توبه كرد وبه درگاه خدا ناليد، خداوند براو ببخشود و بدين‌سان جفت او در زمين عرفات، در روز ‹‹نوروز›› به او باز گردانيد.
3- چون كشتي نوح بر ‹‹‌ جودي›› قرار گرفت آب كم كم پايين آمد ونوح پاي بر خاك نهاد، آن روز ‹‹نوروز›› بود.
4- روزي كه يوسف را از چاه، برادران بيرون كشيدند، ‹‹نوروز›› بود .
5- موسي، عصاي خود را برآب نيل (يا درياي سرخ ) زد وآب پس نشست وبني اسراييل ازآب گذشتند واز تعقيب وآزار فرعون جستند. آن روز، نوروز بود .
6- روزي كه دوباره، يونس نبي از دهان ماهي پاي بر ساحل نهاد، نوروز بود .
7- هنگامي كه خداوند انسان را آفريد همه ستارگان آسمان در برج ‹‹حمل/ فروردين›› جمع گشتند و چون كار آفرينش پايان آمد، خداوند ستارگان را فرمود تا به جايگاه‌هاي خود باز گردند. آن روز نوروز بود .
8- بكتاشيان ‹‹نوروز›› را روز تولد حضرت علي مي‌دانند ومعتقدند كه امام در همين روز با فاطمه (س) ازدواج كرد .
9- شيعيان مي‌گويند پيغمبر در چنين روزي علي را به خلافت خويش برگزيد .

2- ريشه هاي نوروز
ژرژدومزيل عقيده دارد كه چون هند واروپاييان داراي زبان مشترك بوده‌اند بنابراين مي‌بايد داراي فرهنگ واساطير مشتركي هم بوده باشند با توجه به اين‌كه آيين نوروز به گونه اي كه ما در سرزمين خود داريم در ديگر اساطير هند واروپايي و هند وايراني باقي نمانده است بنابراين نظر زنده ياد مهرداد بهار درمورد اين‌كه نوروز را آييني پيش آريايي درنجد ايران مي‌داند درست به نظر مي‌رسد زيرا در اوستا كتا ب ديني ايرانيان پيش از اسلام كه قدمت آن به 600 تا800 سال پيش از ميلاد مي‌رسد نيز اشاره‌اي به نوروز نشده است وتنها در متون پهلوي دوران ميانه به نوروز وآيين هاي آن اشاره شده است . بنابراين آريايي‌ها به هنگام مهاجرت ازدشت هاي اوراسي از جنوب روسيه فعلي به سوي نجد ايران با بخشي از باورها وآيين هاي بوميان اين سرزمين روبرو شدند وآن‌ها را درخود جذب كردند و با باورهاي خود آميختند كه يكي از آن‌ها نوروز بود.
آيين هاي نوروزي درميان اقوام وملل ديگر ازجمله بابليان ، هيتيان ، مصريان، يهوديان، مسيحيان و... از دير زمان وجود داشته است اين آيين ها بيش از هرچيز با مراسم قرباني كردن و نو كردن هاي رمزي ارتباط داشته است در آسياي غربي جشن سال نو جشن ازدواج مقدس الهه آب و خداي باروري بوده كه دراصل پيروزي ايزد آب‌هاي شيرين در كشتن غول آب‌هاي شيرين بوده است. آيين‌هاي نوروزي را با مراسم ‹‹تموز››، ‹‹آدونيس››، ‹‹آتيس›› نيز هم‌راه كرده‌اند .جشن بهاري آدونيس در ابتداي عزا بوده كه ضمن آن مرگ آدونيس، خداي گياهان را يادآوري مي‌كردند اما درعين حال جشن شادي نيز بود زيرا خدا دوباره زنده مي‌شد... پيكره خدا كه مانند جسدي آن را كفن پوشانده بود برسرگور مي بردند وسپس آن را به دريا مي انداختند دربرخي جاها آيين دوباره زنده شدن خدا را فرداي روزآيين عزا برگزار مي‌كردند .
بنابراين آن‌چه اكنون درايران به عنوان نوروز و مراسم آن وجود دارد بازمانده آيين هايي است كه از دوران ورود آرياييان به ايران تا كنون باقي مانده است .در دوران هخامنشيان نشانه هايي از آيين نوروز دركاخ آپادانا درتخت جمشيد كه شاه دراين مراسم نمايندگان ملت ها واقوام گوناگون را به حضور مي‌پذيرفته وهدايايي ازآن‌ها دريافت مي‌كرده وجود دارد. در دوران ساسانيان – به روايت آرتور كريستين سن- نوروز ازاهميت بيش‌تري برخوردار بوده و به همين دليل نام نوروز در ميان آهنگ‌هاي زمان ساساني كه شاعران ايراني مانند نظامي و منوچهري آن‌ها را ضبط كرده‌اند مثل نوروز، ساز نوروز، نوروز بزرگ و نوروز قباد آمده است.
آن‌چه از نوروز امروز درايران وجود دارد بخشي ازآيين‌هاي بازمانده از دوران پيش آريايي‌هاست كه پس از امتزاج با باورهاي آنان و پس از ايراني شدن در دوران پيش از اسلام با آميخته شدن با باورهاي اسلامي ممزوج گشته و به گونه‌اي كه هست دراين سرزمين وجود دارد .بديهي است اساطير وآيين ها در چرخش‌هاي تاريخي-جغرافيايي هميشه تغيير مي‌يابند- ديگر اين‌كه ماه فروردين ماه فروهرها است. فروهرها گونه‌اي از روان آدمي يا نوعي هم‌زاد آدميان هستند. هينلز مي‌گويد: همان‌گونه كه هر يك ازآفريدگان مادي يك اصل مينوي دارند انسان نيز خود آسماني دارد كه ‹‹فروشي›› يا فروهر اوست.
در ماه فروردين فروهرها به زمين مي‌آيند و در اطراف خانه خانواده‌شان مي گردند آن‌ها دوست دارند افراد خانواده و خانه‌هايشان تميز ومرتب باشند تا براي آنان دعا وآرزوي بركت كنند اگر فروهرها خانه و كاشانه‌شان را پاكيزه نبينند ناراحت مي‌شوند و دعا و بركت ازآن مردم و خانه ها رخت مي‌بندد از اين روست كه از هنگام آمدن بهار در فروردين چراغ خانه‌ها را روشن مي‌گذارند و يا در قديم مراسم آتش افروزي بر روي بام‌ها انجام مي‌دادند تا راه فروهرها را روشن و تابناك كند. حاجي فيروز، راه انداختن دسته هاي نقابدار با صورتك هاي سياه را كه نماينده فروهر مردگان است تداعي مي كند. دكتر مهرداد بهار اعتقاد دارد: ‹‹حاجي فيروز بازمانده آيين بازگشت ايزد شهيد شونده يا سياوش است و چهره سياهش نماد بازگشت او در جهان و لباس سرخش نماد خون سياوش است و شادي حاجي فيروز شادي زايش دو باره كه رويش و بركت را با خود مي‌آورند است››. روز سيزده نوروز را هم باز در يك چرخش اساطيري پايان دوازده روز نماينده دوازده هزار سال آفرينش آيين زرتشتي مي‌دانند كه روز بعدش يك آشفتگي به وجود مي‌آيد كه به رستاخيز و نوشدگي ديگر مي‌انجامد سيزده نوروز با نوعي آشفتگي درديدگاه‌هاي مسيحي (دروغ هاي اول آوريل) مطابقت دارد .
در انتها لازم است در مورد چهارشنبه سوري به نقل ازدكتر مهرداد بهار گفته شود كه جشن آتش افشاني‌ را منسوب به دوران باستان مي‌داند و آتش روشن كردن را نماد گرم كردن جهان و زدودن سرما و پژمردگي و بدي از تن مي‌داند. در مورد اين كه چرا اين مراسم در شب چهارشنبه آخر سال صورت مي‌گيرد ايشان عقيده دارد شايد به خاطر عدد 4 و معرف چهار فصل بوده است.
آن‌چه سفره هفت سين را تزیين مي‌كند: سبزه نودميده و سنبل خوش بر و بو است. ‹‹سيب›› كه ميوه‌اي بهشتي نام گرفته که نمادي از زايش است؛ ‹‹سمنو›› اين مائده تهيه شده از جوانه گندم. ‹‹سنجد››‌ كه بوي برگ و شكوفه درخت آن محرك عشق ودلباختگي است. ‹‹سير›› كه ازديرزمان به عنوان دارويي براي تندرستي شناخته شده است – دانه هاي اسپند كه نامش به معني ‹‹‹مقدس››‌ است و نيز شمع كه روشنايي و نامش آتش را به ياد مي‌آورد؛ تخم مرغ كه تمثيلي از نطفه و باروري است. كاسه آب زلال به نشانه همه آب‌هاي خوب جهان و ماهي زنده درآب به نشانه تازگي و شادابي .تاجيكيان در روزگاران گذشته در مراسم نوروز سفره هفت شين مي‌چيدند :1-شراب2-شير3-شيريني4-شكر5-شربت6-شمع7-شانه. در نوروز از ‹‹هفت ميم›› نيز سخن رفته است .

منابع:
1- داريوش شايگان، اديان و مكاتب فلسفي هند، جلد اول
2- مهرداد بهار، جستاري چند درفرهنگ ايران
3- آرتور كريستين سن، نمونه‌هاي نخستين انسان، ترجمه: ژاله آموزگار- احمد تفضلي
4- جان هينلز، شناخت اساطير ايران، ترجمه ژاله آموزگار – احمد تفضلي

 

نگاهی بر تقویم در ایران

تقويم در تاريخ باستان

تعریف انواع سال (سال عبارت است از مقیاسی جهت درک زمان که مقدار ان تقریبا با مدت حرکت زمین به دور خورشید برابر است) سال بر چند نوع است...

---

تقويم در تاريخ باستان

سال :
تعريف انواع سال (سال عبارت است از مقياسي جهت درك زمان كه مقدار ان تقريبا با مدت حركت زمين به دور خورشيد برابر است) سال بر چند نوع است .

1- سال اعتدالي يا سال شمسي (حقيقي) = سال اعتدالي يا سال شمسي حقيقي عبارت است از دو عبور متوالي خورشيد (حركت ظاهري) از اعتدالي ربيعي ،مدت ان تقريبا مسوي است با 365 روز و 5 ساعت و 48 دقيقه و 49 ثانيه .

2- سال نجومي = سال نجومي عبارت است از دو عبور متوالي زمين از يك نقطه اسمان كه مدت ان 365 روز و 6 ساعت و 9 دقيقه و 9 ثانيه است .

3- سال انحرافي = سال انحرافي عبارت است از دو بور متوالي زمين از نزديكترين وضع ان نسبت به خورشيد (حضيض )كه مدت ان تقريبا 365 شبانه روز و كسري است .

4- سال قمري = سال قمري مساوي است با 12 ماه هلالي مدت ان برابر با 354 شبانه روز شمسي است .

5- سال عرفي = سال عرفي سالي است كه مدت ان تقريبا نزديك به مدت سال شمسي حقيقي است سال عرفي بر دو نوع است :


سال عرفي عادي كه داراي 365 شبانه روز است و سال عرفي كبيسه كه داراي 366 شبانه روز است ،كه به وسيله تقويم مي توان مدت متغيير سال عرفي را با سال شمسي درك كنيم .


6– سال نوري= سال نوري عبارت است از مسافتي كه نور با سرعتي معادل سيصد هزار كيلومتر در مدت يك سال طي مي كند ،اين مسافت تقريبا برابر است با 2 10 . 7/9 كيلومتر.

تقويم:
تقويم عبارت است از مجموعه قواعد و ااصولي كه براي تعيين سال عرفي و ممطابقت ان با سال حقيقي به كار مي رود.

نظر به اينكه مدت زمان سال مداري (حقيقي ) عدد صحيح نيست بهمين علت بايستي تدابيري اتخاذ كرد كه اختلافهاي ناشي بين سالهاي حقيقي و عرفي بتدريج زياد نشود .

از دوران گذشته تا كنون ملل متمدن در هر گوشه اي از جهان از نوعي تقويم استفاده مي كرده اند كه مشهور ترين انها عبارت است از:

تقويم اسكندري ،تقويم بابلي (بخت النصري) ،تقويم تركان (دوازده حيواني ) ، تقويم روم قديم (ميلادي).

تقويم فرس قديم(هخامنشي،اشكاني ،ساساني )،تقويم قبطي (مصري) تقويم هجري(هجري قمري و هجري شمسي) تقويم يزدگردي تقويم هندي ، تقويم يوناني (المپيك) تقويم يهود .

اينك به شرح اختصار ي در مورد تقويم هايي كه با تاريخ ايران در ارتباط بودن مي پردازيم.
تقويم در زمان هخا منشيان :

با كمال تاسف اطلا عات زيادي در مورد چگونگي تقويم در زمان هخا منشيان در دست نيست ، از متن كتيبه بزرگ داريوش اول واقع در بيستون چنين استنباط مي شود كه در ان زمان حساب اوستائي معمولي نبوده زيرا اسامي ماهها ايكه در كتيبه نامبرده ذكر شده با اسامي ماهها ايكه در دوره اشكانيان و ساسانيان معمول بوده تفاوت دارد .

كتيبه بيستون به علت مرور زمان و مخدوش بودن قسمتهايي از ان تنها اسامي 9 ماه ازسال را در بر دارد اما بعد از كشف الواح تخت جمشيد و مطالعه انها اسامي سه ماه ديگر از سال روشن گرديد ، ماههاي سال در دوران هخامنشيان عبارتند از :

1- اود كن ئيش كه با فروردين ماه تقويم زرتشتي مطابقت دارد

2 – ثور واهر كه با اردي بهشت ماه تقويم زرتشتي مطابقت دارد

3- تائي كرچي كه با خرداد ماه تقويم زرتشتي مطابقت دارد

4 – گرم پد كه با تير ماه تقويم زرتشتي مطابقت دارد

5- درن باچي كه با مرداد ماه تقويم زرتشتي مطابقت دارد

6 – كارت ياشيا كه با شهريور ماه تقويم زرتشتي مطابقت دارد

7 – باغ ياديش كه با مهر ماه تقويم زرتشتي مطابقت دارد

8 – ورگزن كه با ابان ماه تقويم زرتشتي مطابقت دارد

9 – اثري يادي كه با اذر ماه تقويم زرتشتي مطابقت دارد

10- انامك كه با دي ماه تقويم زرتشتي مطابقت دارد

11 –سا ميا كه با بهمن ماه تقويم زرتشتي مطابقت دارد

12 – ويخن كه بااسفند ماه تقويم زرتشتي مطابقت دارد



در زمان هخامنشيان اول هر سال با اغاز پائيز شرع مي شد با تقويم بابليها مطابقت داشته است عده اي از محققين تصور مي كنند كه بعدها داريوش اول تاريخ اوستايي را پذيرفت و ان را در ايران رسمي كرد ليكن براي تاييد اين نظر سندي در دست نيست با اين همه از محتواي كتاب كويين كورتيوس روفوس مورخ قرن اول ميلادي كه شرح حال اسكندر كبير را نوشته چنين بر مي ايد كه سال ايراني در زمان وي با سال رايج ميان زردشتيان قرنهاي بعد تفاوتي نداشته است .

راجع به اين موضوع كه در دوره هخامنشي مبدايي برايتاريخ وجود داشته يا نه و اگر وجود داشته ان را از چه زماني حساب مي كردند اطلاعاتي در دست نيست ، ليكن از طرفي نظر به اينكه در بابل اغاز زمامداري هر شاهي را مبدا قرار مي دادند و تصور مي رود كه در دوران هخامنشي از همين روش پيروي مي كردند زيرا ماديها و پارسيها از بابليها و اسوري ها چيزهاي زيادي اقتباس كردند(1)

اي بسا پس از افتادن مصر به دست ايرانيان در زمان كمبوجيه و آشنا شدن انان با اصول تمدنهاي مصر مخصوصا پس از اصلاحات داريوش اول تقويم ساده و منظم مصري را ايرانيان اقتباص كردند ، توضيح انكه مصريان از زمان بسيار قديم سال شمسي را رايج كردند با احتمال قريب به يقين از سال 4241 قبل از ميلاد سال خورشيدي در كشور مصر مرسوم و متداول شدكه داراي 365 روز بود و همين امر بعدها دريافتند كه سال خورشيدي انها به اندازه 4/1 شبانه روز انتخاب شده است اما به يقين ميدانم كه در قرن سوم قبل از ميلاد بوسيله متداول شدن سالهاي كبيسه اشتباهات حاصله تا ان موقع مرتفع شد.(2)
--------------------------------------------------------
1 – ايران باستان ،حسن پير نيا ،ج 2 ،ص 1498
2 – كليات تاريخ ايران ، دكتر عزيز الله بيات ، موسسه مطالعات و انتشارات تاريخي ، بهار 1370 ، صص 501 تا 504



تقويم در زمان اشكانيان:
در دوران اشكانيان دو قسم تقويم ، يكي سلوكي و ديگري پارتي وجود داشت ، مبدا تاريخ يكي سلوكي را از سال 312 قبل از ميلاد كه مصادف با زمن تاسيس اين سلسله است در نظر مي گرفتند و مبدا تاريخ پارتي را از سال 247 قبل از ميلاد كه ابتداي سلطنت تير داد اول است حساب مي كردند .

مطابق تقويم سلوكي سال قمري است .يعني داراي 12 ماه است و چون با سال شمسي مطابقت ندارد هر سال عده ماه ها را به جاي دوازذه سيزده حساب مي كردند . تا با سال شمسي مساوي گردد ، معلوم است كه تقويم سلوكي تقليدي از تقويم يوناني و مقدوني است كه ترتيب سالش با سال قمري يكي است ، در تقويم پارتي سالها شمسي است و اسامي ماهها همان اسامي روستاي است كه تا كنون متداول است . فروردين الي اخر......

تقويم در زمان ساسانيان :
در زمان ساسانيان هر سال مركب از 365 شبانه روزو داراي 12 ماه بود كه هر ماه 30 روز داشت و پنج روز اخر سال اندر گاه (پنجه دزده) نام داشت كه اين پنج روز بصورتي مستقل و مربوط به هيچ يك از ماهها نبود ، همان است كه در دوران اسلامي به خمسه مترقه معروف شد ه است .

نظر به اينكه سال مداري (حقيقي) داراي 365 روز و 48 دقيقه و 49 ثانيه است و سال عرفي زمان ساسانيان داراي 365 روز بود به همين علت پس از هر چهار سال يك روز سال عرفي عقب تر از سال طبيعي مي افتاد يعني نوروز كه با يستي هميشه در اول فروردين ماه باشد پس از گذشت هر چهار سال يك روز عقب مي رفت با اين حساب بعد از هر 120 سال مدت يك از سال طبعي (حقيقي) عقب تر مي افتاد به همين سبب براي روحنيون به ملاحظه رعايت اعياد و عادات مذهبي لازم بود كه سال شمسي حقيقي بدانند روي همين اصل قرار گذاشتند كه با دخالت دولت بعد از هر 120 سال ، سال را 13 ماه حساب مي كردند . كه به نوبت دو فروردين ،دو اردي بهشت، دوخرداد ، الي اخر ...مي شمردند ، سال كبيسه را بهزيك ناميده كه به مناسبت ان جشن مي گرفتند . عقب رفتن نوروز با اين ترتيب از 30 روز تجاوز نمي كرد(1)

تقويم بعد ازاسلام :
كبيسه كردن تاريخ از اواخر دوران ساسانيان در بوته فراموشي قرار گرفت به همين جهت در زمان خلفاي بني عباس براي زارعين و مالكين از حيث پرداخت ماليات اشكالاتي توليد شد ، براي رفع اين اشكال در سال 242 هجري قمري المتوكل خليفه عباسي فرمان داد تا مطابق سابق عمل كرده يعني صد بيستم را كبيسه كنند . ليكن اين فرمان عملي نشد ،در سال 282 هجري قمري يعني زمان خلافت معتضدبالله خليفه عباسي مقرر شد كه تاريخ پارسي ازتاريخ ژولياني (رومي )پيروي كرده و در هر چهار سال ، سال را كبيسه كنند كه اين فرمان نيز عملي نشد تاريخي كه بعد از اسلام براي ترتيب سال و ماه بين پارسيان معمول شده است تاريخ يزد گردي نام دارد كه مبدا ان را اغاز سلطنت يزد گرد سوم حساب مي كردند . در تقويم يد گردي مطابق معمول كنوني ماه به چهار هفته تقسيم نمي شود ليكن ، هر كدام از روزهاي ماه داراي نام خاصي است هر روزي به ملكي اختصاص دارد ، بجز چند روز در هر ماه كه بخدا متعلق است كه ان روزها عبارتند از، روز اول هر ماه كه ان را اور مزد مي ناميدند.(2)

اسامي ماهها و روزها در تقويم اوستايي جديد مطابق ضبط معمول بعد از اسلام به شرح زير است : فروردين ، رادي بهشت ، خرداد،تير،مرداد فشهريور ،مهر ،ابان ،اذر ،دي ،بهمن ،اسفند و اسامي روزهاي ماه :هرمز ،بهمن ،اردي بهشت،شهريور ،اسفندارمز،خرداد ،رواد،دي به اذر ،اذر ،ابان،خور ،ماه،تير،جوش،دي مهر،مهر،سروش،رشن،،فروردين ،بهرام،رام،باد،دي بدين،دين،ارده اشتاد،اسمان ،رامباد،ماراسفند،انيران،م اهي را كه با روز همان ماه داراي يك اسم مشترك بودند جشن مي گرفتند . پنج روزاضافي اخر سال كه بنام اندر گاه معروف بود بنام يكي از فصول گاتها خوانده مي شد .

تقويم اوستابعد از انقراض سلسله ساسانيان منسوخ نشد و در ميان پيروان مذهب زردشت باقيمانده در خود ايران نه تنها نوروز بلكه ساير اعياد دوران گذشته مدتها بقي بود حتي بعضي از انها تا عصر حاضر بر اسامي مختلف در نواحي ايران معمول است .
--------------------------------------------------------------------------------
۱– كليات تاريخ ايران ، دكتر عزيز الله بيات ، موسسه مطالعات و انتشارات تاريخي ، بهار 1370 ، صص 504 تا507
۲– تاريخ ادبيات ايران، تاليف جلال الدين همايي ، ج 1 ،ص 36ص


تقويم جلالي :
تقويم جلالي يا ملكي تقويمي است كه در زمان سلطنت جلال الدين ملكشاه سلجوقي تدوين شد كه تقويم فعلي ايران است .

علل وضع اين تقويم اين بود كه چون تاريخ يزد گردي كه اختصاص به زرتشتيان داشت بدون كبيسه محاسبه مي شد به همين جهت نوروز ثابت نمي ماند و با اول بهار كه ابتداي سال طبيعي است مطابقت نداشت ،به همين دليل خواجه نظام الملك و سلطان ملكشاه در صدد اصلاح تقويم بر امدند ،در نتيجه جمعي از منجمين مامور تنظيم تقويم شدند كه از جمله حكيم عمرخيام ،ميمون بن نجيب واسطي ،ابالمظفر اسفزاري و چند تن ديگر را بر شمرده اند محل كار رصد خانه را به اختلاف در اصفهان و ري و نيشابور ذكر كرده اند .

مبدا اين تاريخ را ابن اثير ضمن وقايع سال 471 هجري قمري نوشته است كه روز جمعه نهم رمضان سال 471 هجري قمري (مطابق با 15 مارس 1078 ميلادي ) است .

سال جلالي از اول بهار(نوروز سلطاني ) اغاز مي شود اسامي ماهها عبارتند از فروردين الي اخر و سال به فصول چهارگانه تقسيم شده ا ست(3)

سالهاي كبيسه در تقويم جلالي (مانند تقويم كنوني ايران )ثابت نيستند و كبيسه كردن مطابق با نتايج رصد هر سال است كبيسه معمولا بعد از هر چهار سال يك بار اجرا مي شود ليكن بعد از هر 29يا28 سال يكبار كبيسه بعد از 5 سال اجرا مي گردد يعني بجاي سال 32سال 33 راكبيسه مي گيرند(4)
--------------------------------------------------------------------------------
3– دايره المعرف فارسي ،ج 1 ،ص 657
4 – تاريخ ادبيات ايران ، جلال الدين همايي ،ج 1، ص 441


تقويم اويغوري:
در طول تاريخ تقويم هاي ديگري در ايران معمول بوده است از جمله تقويم ايغوري يا مغولي است كه داراي يك دوره دوازده ساله بشرح زير است .

يپچاقان ايل= سال موش

اودايل= سال گاو

بارس ايل= سال پلنگ

توشاقان ايل = سال خرگوش

لوي ايل = سال نهنگ

ايلان ايل = سال مار

يونت ايل = سال اسب

قوي ايل = سال گوسفند

يپچي ايل = سال ميمون

تخاقوي ايل= سال مرغ

ايت ايل = سال سگ

تنگو زايل=سال خوك

سال مذكور در ميان تركان اسياي مركزي از زمانهاي قديم معول بوده است ومشخصات هر سال را با طبايع هر يك از حيوانات نامبرده منطبق مي كردند .

ابو نصر فراهي در نصاب صبيان اسامي مذكور را در دو بيت به نظم در اورده است.(5)

موش وبقر و پلنگ و خرگوش شمار زين چهار كه بگذري نهنگ ايد مار

وانگاه به اسب و گوسفند است حساب حمدونه ومرغ و سگ و خوك اخر كار
--------------------------------------------------------------------------------
5 - ديوان لغات ترك ،محمود كشغري ،ج 1 ،ص 289


تقويم هجري قمري:
تقويم هجري قمري تقويم ديني ممالك اسلامي است ،مبدا ان هجرت پيغمبر اكرم (ص) از مكه به مدينه است با اينكه واقعه هجرت در سال هشتم ماه ربيع الاول صورت گرفته است در زمان خلافت عمر اول ماه محرم را مبدا سال هجري قمري قرار دادند كه مطابق است با روز جمعه شانزدهم ژانويه 622 ميلادي ،اسامي ماهها قمري بشرح زير است .

محرم ،صفر،ربيع الاول ،ربيع الثاني ،جمادي الاول،جمادي الاخر،رجب ،شعبان ،رمضان ،شوال ،ذيقعده ،ذيحجه.

تاريخ هجري قمري مبتني است بر مدت زماني كه كره ماهيكبار بدور زمين مي گردد ،زمانيكه لازم است تا انكه كره ماه پس از گذشتن از يك نقطه مدار خود بار ديگر بهمان نقطه برسد اين مدت را گردش نجومي مي گويند ، كه مدت ان قريب به 27 روز و8 ساعت است بعد از اين فاصله زماني كه ماه بار ديگر در اسمان مقابل همان كوكبي قرار مي گيرد كه قبلا واقع شده است بهمين مناسبت اين گردش نجومي معروفاست،از اين قرار ماه هر روزي تقريبا 27/1 درجه از مدار خود ،يعني قوس 13 درجه را در جهت مستقيم طي مي كند و اگر در نظر داشته باشيم كه افتاب هم در همين زمان تقريبا يك درجه مي پيمايد ليكن از يك ماه نو تا ماه ديگر 29 روز و 12 ساعت و 44 دقيقه است اين مدت را گردش اجتماعي مي نامند اين مدت به اندازه دو روز از گردش نجومي دراز تر است .

نظر به اينكهمدت سال قمري متوسط367/354 شبانه روز است در طي 30 سال 367% اضافي قريب 11 شبانه روز مي شود منجمان براي از بين بردن يازده شبانه روز مي شود 2 طريق عمل مي شود كه در حال حاظرقادر به گفتن انها نيستم .


تقويم رسمي ايران:
تقويم رسمي ايران بر اساس تقويم جلالي است كه موجب قانون مورخ يازدهم فروردين ماه 1304 هجري شمسي (1343 هجري قمري) بر قرار گرديد ،طبق ان اولين روز بهار اغاز هر سال است اسامي ماهها از ماههاي قبل از اسلام اقتباس شده كه عبارت است از

فروردين- ارديبهشت- خرداد - تير- مرداد- شهريور- مهر –ابان – اذر - دي – بهمن – اسفند.

شش ماه اول سال هريك داراي 31 شبانه روز و پنج ماه ديگر هر يك داراي 30 شبانه روز و اسفند در سال هاي عادي داراي 29 و در سال هاي كبيسه داراي 30 شبانه روز است .طبق ماده دوم قانو مذكور سالهاي اويغوري كه در تقويم هاي سابق معمول بود منسوخ گرديد ، در اسفند 1354 هجري شمسي قانوني به تصويب مجلسين شوراي ملي و سنا رسيد كه به موجب ان تاريخ ايران تاريخ شاهنشاهي قرار داده شد .

كه مبدا ان از اغاز سلطنت كورش اول يعني سال 559 قبل از ميلاد در فارس محسوب مي شود ، در شهريور ماه 1357 ب اثر مبرزات مردم در زمان نخست وزيري مهندس شريف امامي طبق بخشنامه اي مقرر شد كه سال معمول همان سال هجري شمسي باشد.

تقويم گرگواري :
چون مدت سال مداري 365 روز و 5 ساعت و48دقيقه و49 ثانيه است و در تقويم قيصري سال را 365 روز و 6ساعت حساب مي كردند يعني در حقيقت در هرسال تقريبا 11دقيقه بيشتر بحساب مي امد كه اين مقدار بعد از گذشت چهارصد سال نزديك به سه روز مي شد در سال 1582 ميلادي اين انحراف به ده روز رسيد كه اشكالاتي دراجراي مراسم ديني مسيحيان بوجئد اورد ،پاپ گرگوتر سيزدهم براي از بين بردن اختلاف مذكور فرمان داد كه روز پنجم اكتبر سال 1582 را پانزدهيمين روز ماه مذكور حساب كنند و براي جلو گيري از بروز اين اختلاف به كمك منجمان هم عصر خود تقويم قيصري را اصلاح كرد و مقرر گرديد كه در هر چهار صد سال سه كبيسه را حذف كنند .

اسامي ماهها در تقويم گرگواري به شرح زير است و انها با تطبيق ماههاي هجري شمسي بشرح زير است :

ژانويه داراي 31 شبانه روز،مطابق 11 ديماه

فوريه داراي 28يا29 شبانه روز مطابق 12 بهمن

مارس داراي 31 شبانه روز مطابق 10 اسفند

اوريل داراي 30 شبانه روز مطابق 12فروردين

مه داراي 31 شبانه روز مطابق با 11 اردي بهشت

ژوئن داراي 30شبانه روز مطابق 11 خرداد

ژوئيه داراي 31 شبانه روز مطابق 10 تير

اوت داراي 31 شبانه روز مطابق 10 مرداد

سپتامبر داراي 30 شبانه روز مطابق 10 شهريور

اكتبر داراي 31 شبانه روز مطابق 9 مهر

نوامبر داراي 30 شبانه روز مطابق 10 ابان

دسامبر داراي 31 شبانه روز مطابق 10 اذر

 

---

 

 

 

 

 

مقالات

 

·  كوانتوم و فيزيك جديد

·  الكترومغناطيس

·  تئوري CPH

·  نجوم و اخترفيزيك

·  فلسفه و متافيزيك

·  نانوتكنولوژي

·  برق و الكترونيك

·  هواشناسي و فيزيك جو

·  فيزيك نور و اپتيك

·  مكانيك و ترموديناميك

·  مقالات متفرقه

·  معرفي كتاب

·  دانشمندان

·  آرشيو قديمي مقالات

 

 

تالار گفتمان

 

·  فيزيك مكانيك و حركت

·  فيزيك الكتريسيته و مغناطيس

·  فيزيك نور و اپتيك

·  فيزيك حرارت و ترموديناميك

·  نسبيت

·  فيزيك مدرن

·  مكانيك كوانتومي

·  مكانيك كوانتومي نسبيتي - ديناميك كوانتومي - گرانش - ريسمان

·  نظريه ايراني سي پي اچ - CPH

·  فيزيك هسته اي

·  فيزيك ذرات بنيادي

·  فيزيك اتمي و مولكولي

·  فيزيك حالت جامد و ماده چگال

·  مباني نجوم

·  نجوم آماتوري

·  كيهانشناسي و اختر فيزيك

·  آلبوم عكس و تصاوير نجومي

·  فلسفه علم ، متافيزيك و تبادل انديشه

·  رياضيات در فيزيك

·  كاربرد كامپيوتر در فيزيك

·  نانو تكنولوژي

·  هواشناسي و فيزيك جو

·  فوتونيك و ليزر

·  بيوفيزيك

·  شيمي فيزيك

·  علوم هوا فضا

·  فيزيك و علوم مهندسي

·  اخبار فيزيك ايران و جهان

·  معرفي سايت

·  معرفي كتاب هاي علمي

·  معرفي نرم افزار هاي علمي

·  ساير مراجع و منابع علمي

·  كنفرانس ها و سمينار هاي داخلي و خارجي

·  پرسش و پاسخ

·  مقالات كاربران

·  تالار ترجمه مقالات علمي

·  فيزيك به زبان انگليسي

·  گفتگوي آزاد

·  پيشنهادها و انتقادها

·  قوانين تالار و پيامهاي مديران سايت

 

 

دوستان

 

·  مستركارت ويژه ايرانيان

·  تحصيل در مالزي

·  گرين كارت امريكا

·  كارگاه ليزر ، نانو و هواشناسي

·  ابعاد فيزيك

·  هنر فيزيك

·  VMR PCR

·  Wedding Cakes

·  شبكه اجتماعي چوق

·  وبلاگ علمي oonieknafar

·  مركز تحقيقات و فناوري اتوماسيون

·  PHPYRAMID

·  سي پي اچ تئوري

·  انجمن علمي مكانيك دانشگاه هرمزگان

·  ايرانيكا ، پايگاه اطلاعات علمي

·  وبلاگ ايران علمي

·  ميهن دانلود دات كام

فهرست كامل

 

 

آمار سايت

 

بازديدهاي ديروز: 17657
بازديدهاي امروز: 8914
مجموع بازديدها: 21308913
تعداد اعضا: 19875
موضوعات : 8579
ارسالهاي اعضا: 99350

 

 

 

 

میلاد رسول اکرم

ادامه نوشته

منشور حقوق بشر کوروش کبیر

در روزگار كنوني برهربام و برزن سخن از حقوق بشر بگوش ميرسد.هرنهاد،موسسه وملتي تكليف به

رعايت حقوق بشر را برهمگان فرض دانسته وتوانمندان را به رعايت حقوق مستمندان دعوت

ميكنند.چنديست كه درلسان اغياربرملت اين سامان سخن ازناديده گرفتن حقوق بشرجاريست .اين

درحاليست كه مناديان كنوني هريك به نوعي ظلمي رابرابناء بشر روا داشته و ميدارند.ازآنروي كه مردمان

اين سامان از ديربازراستگوئي را پيشه خود ساخته وعدالت پروري از خصائص ويژه حكام ايران زمين بوده

است.دراين ميان برخويش فرض آمد كه كلامي درباب پيشينيان اين سرزمين كهن تباررانده وحقوق بشررا

ازنظرگاه بزرگان باستاني ايران زمين به رشته تحرير درآورم

هر چند درتفاسيري چون الميزان ، مراد از« ذو القرنين » در كلام الله مجيد را به احتمالي  شخص

كوروش بيان نموده اند.اما بي شك  مي توان گفت:كوروش پادشاه باستاني ايران ، بزرگترين و

برترين اعلاميه حقوق بشر دوران باستان را اعلام و اجرا نموده است خوانندگان معزز با مطالعه

منشور آزداي كوروش كه به عبارتي حدوداً 2543سال قبل يعني درسال 539 قبل ميلاد بعد

ازتسخير وفتح شهر بابل صادر شده است درخواهند يافت كه به مراتب اين منشور ازاعلاميه حقوق

بشر انقلابيون فرانسه درقرن 17ميلادي واعلاميه حقوق بشر قرن 20ميلادي سازمان ملل متحد

پربارترو معنوي تر است

 كوروش بعد از خاتمه زمستان در اولين روز بهار ، در بابل تاجگذاري كرد و بعد از تاجگذاري ، در

معبد مردوك خداي بزرگ بابل ، منشور آزادي نوع بشر را قرائت نمود متن سخنراني و كتبيه

كوروش دراكتشافات بين النهرين از ويرانه قديم شهر « اور »  بدست آمداين كتيبه سنگي كه اكنون

در كتابخانه ملي انگلستان نگهداري ميگردد از قديمترين و مهمترين اسناد حقوق بشر ، در تاريخ

باستان است.در اين كتبيه كوروش اولاًخود وقلمروپادشاهي خود را  بيان داشته، آنگاه در مقام

بيان حقوق بشر و منشور آزادي خويش چنين سخن مي راند

ترجمه منشور حقوق بشر كوروش

 اينك كه به ياري مزدا ، تاج سلطنت ايران و بابل و كشورهاي جهات اربعه را به سر گذاشته ام ، اعلام  مي كنم

كه تا روزي كه من زنده هستم و مزدا توفيق سلطنت را به من مي دهددين و آيين و رسوم

ملتهايي كه من پادشاه آنها هستم ، محترم خواهم شمرد و نخواهم گذاشت كه حكام و زير

دستان من ، دين و آئين و رسوم ملتهايي كه من پادشاه آنها هستم يا ملتهاي ديگر را مورد تحقير

قرار بدهند يا به آنها توهين نمايند .

من از امروز كه تاج سلطنت را به سر نهاده ام ، تا روزي كه زنده هستم و مزدا توفيق سلطنت را به

من   مي دهد ،هر گز سلطنت خود را بر هيچ ملت تحميل نخواهم كرد و هر ملت آزاد است ، كه

مرا به سلطنت خود قبول كند يا ننمايد و هر گاه نخواهد مرا پادشاه خود بداند ، من براي سلطنت

آن ملت مبادرت به جنگ نخواهم كرد .

من تا روزي كه پادشاه ايران و بابل و كشورهاي جهات اربعه هستم ، نخواهم گذاشت ،كسي به

ديگري ظلم كند و اگر شخصي مظلوم واقع شد ، من حق وي را از ظالم خواهم گرفت و به او

خواهم داد و ستمگر را مجازات خواهم كرد .

من تا روزي كه پادشاه هستم ، نخواهم گذاشت مال غير منقول يا منقول ديگري را به زور يا به

نحو ديگر  بدون پرداخت بهاي آن و جلب رضايت صاحب مال ، تصرف نمايد

من تا روزي كه زنده هستم ، نخواهم گذاشت كه شخصي ، ديگري را به بيگاري بگيردو بدون

پرداخت مزد ،  وي را بكار وادارد

من امروز اعلام مي كنم ، كه هر كس آزاد است ، كه هر ديني را كه ميل دارد ، بپرستد و در هر

نقطه كه ميل دارد سكونت كند ،مشروط بر اينكه در آنجا حق كسي را غضب ننمايد ،و هر شغلي

را كه ميل دارد ، پيش بگيرد و مال خود را به هر نحو كه مايل است ، به مصرف برساند ، مشروط به

اينكه لطمه به حقوق ديگران نزند

من اعلام مي كنم ، كه هر كس مسئول اعمال خود مي باشد و هيچ كس را نبايد به مناسبت

تقصيري كه يكي از خويشاوندانش كرده ، مجازات كرد .

مجازات برادر گناهكار و برعكس به كلي ممنوع است و اگر يك فرد از خانواده يا طايفه اي مرتكب

تقصير  ميشود ، فقط مقصر بايد مجازات گردد ، نه ديگران

من تا روزي كه به ياري مزدا ، سلطنت مي كنم ، نخواهم گذاشت كه مردان و زنان را بعنوان غلام

و كنيز بفروشندو حكام و زير دستان من ، مكلف هستند ، كه در حوزه حكومت و ماموريت خود ،

مانع از فروش و خريد مردان و زنان بعنوان غلام و كنيز بشوندو رسم بردگي بايد به كلي از جهان

برافتد .

و از مزدا خواهانم ، كه مرا در راه اجراي تعهداتي كه نسبت به ملتهاي ايران و بابل و ملتهاي ممالك

اربعه عهده گرفته ام ، موفق گرداند .

كــــوروش

دعاي كوروش در حق سرزمين ايران : اهورا مزدا ، اين سرزمين را ، اين مرز و بوم را ، از كينه ، از

دشمن ، از دروغ و از خشكسالي حفظ كند .

 

نام ایران

ایران با بیست وهفت نام در گذر تاریخ
ايران از روزگاران كهن تا كنون به نامهاي ،آري ، آريان ، آريانا ، آرياويچ ، آرياويج ، آريه ، آریامهن، اران ، آريان ،‌آريانشهر ،‌ائيريانم وئجه ، ائيريه ، ائيريوشينه ، اير ، ايران شثر ، ايران شهر، ايران ويج، ايران ويچ ،‌ايران ويژ ، ايريا ، ايرياوه ، ايرياوه ، ايرج ،ايريوخشوثه ، پرس ، پرشا ، پرشيا، پرشيانا ، سرشناس بوده است.
واژهايران برگرفته از نام (( آريانا )) يعني سرزمين آرياييهاست . آريايي ها درهزاره دوم قبل از ميلاد به فلات ايران وارد شدند . گروهي از آنان به هندرفتند و گروهي در اين سرزمين كه به نام آنان ايران نام گرفته ، باقيماندند


واژه آريا در زبانهاي اوستايي، فارسي باستان و سانسكريت بهترتيب به گونه هاي ايريه ،اريه،آريه،به كاررفته است.
اريه در نام اريامنهپدر نياي داريوش بزرگديده مي شود و ايريه در واژه اوستايي ايرينهبه معنيايراني و آريايي و در نامهاي ايرينه وئجه،ايران ويچ و ايريو خشوثهكوهي كه آرش،تير انداز ناميايران در زمان منوچهر پيشدادي از بالاي آن ، تيري به سوي خاور انداخت واير ياوه ياري كننده آرياآورده شده است.
كلمه آريا بهمعني نجيب ، اصيل ، شجاع و آزاده در نوشتارها به كاررفته به صورتي كهداريوش بزرگ هخامنشي در نبشته هاي نقش رستم و شوش ، از خود چنين ياد كردهاست :
من داريوشم ، شاه بزرگ ، شاه شاهان ، شاه سرزمين هاي همه نژاد، شاه در اين بوم ( زمين ) بزرگ پهناور ، پسر ويشتاسپ هخامنشي ، پارسي ،پسر پارسي ، آريا , آريايي ، آريا چهر ، آريايي نژاد.
خشايارشاه ، پسر و جانشين او نيز در نوشته تخت جمشيد ، از خود چنين ياد مي كند:
من خشايار شا هستم ، شاه بزرگ ، شاه شاهان ، شاه سرزمينهاي پرنژاد ، شاه در اين بوم بزرگ پهناور ، پسر داريوش ....
آرياييهايي كه در هند مستقر شدند ، قلمرو خود را ارت ورت نام گذاشتند كه به صورتآريا ورته نيز گفته شده است . آريائي هايي كه به ايران آمدند ، بر اساساوستا در سرزميني به نام ائيريانم وئجو ( اوستايي ) يا ايرانويج ( eranvej) پهلوي زندگي مي كرده اند . اين كلمه از دو كلمه ايران وويج(airyanam unejo) تشكيل شده است ويج را بعضي به معني تخمه و نژاددانسته اند . بدين ترتيب ايرانويج به معناي نژاد ايراني است و چون بهمكاني منسوب شود به معناي محل زندگي ايرانيان خواهد بود.
ايران ويج دراوستا برترين سرزمين سپند است و در آنجاست كه جم بهشت آسودگي و ناز و نوشخويش را پي افكند . در ايرانويچ است كه زرتشت ، شست وخشور بزرگ ديده بهديدار جهان مي گشايد و آيين خود را بنياد مي نهد.
اريه،ايريهرفته رفته به صورت اير دگرگون شده و با پسوند نسبت پهلوي ikو يا ic به شكل نام ( اريك ) در ارمني و ايرج در پهلوي و فارسي در آمده است.
ايرانياندر نبشته هاي پهلوي ساساني ، خود را بدين نام و ميهن خويش را ( ايران ) كهدر پهلوي اشكاني آريان،در ارمني eran ) يا ( ايرانشثر eransathr ) ودر فارسي ايرانشهر مي ناميدند.
در اوستا آريانه هم به معناي قوم ايرانيو هم محل سكونت آنان بوده است و لغت آريان نيز به صورت جمع آن بكار بردهاند . در كتاب ( پيامبران و شاهان ) حمزه اصفهاني ، دانشمند سده 4 ه. قيكبار از كشور آريان ياد كرده و يكبار آريان را از هفت تيره بزرگ روي زمينبه شمار آورده است.
بنابر بر روايتهاي كهن ، ايران از ايرج آمدهاست . ايرج و دو برادرش تور و سلم از فرزندان پادشاهي به نام فريدون هستند . اين سه برادر به ترتيب در اوستا به صورت ائيريه ( Airya) توئيري ( Tuirya) و سي ريمه ( sairima) آمده است . سلم نياي همسايگان غربي ايران ،تور نياي همسايگان شرقي ايران و ايرج نياي ايرانيان شناخته شده اند . فريدون سرزمين اصلي خود را كه خونيرس نام داشته و در ميانه جهن جاي داشتهبه ايرج داده است و بدين ترتيب خونيرس همان ايران مي باشد . صورت كامل اينواژه اوستايي خونيرس يامي است كه به معناي سرزمين آفتاب تابان است . ازروزگار ايرج كه به دست تور كشته شد ، ميان ايرانيان و تورانيان جنگ درگرفت و در نتيجه لفظ توراني بجاي انيراني ( غير ايراني ) معنا يافت.
ازدوره هخامنشيان لغات چندي كه در بردارنده نام ايران است بر جاي مانده است، چنانكه نام پدر بزرگ داريوش ، آريامنه بوده و در كتيبه بيستون كلمه آريانا خشاثرامaryana khsharthramبه معناي سرزمين آريايي ها بكار رفته وكلمه ائيريوشينهairyo shayana به معناي منزلگاه ايرانيان در فارسيباستان استفاده مي شده است.
در همان حال يونانيان ، ايران را پرسيس ( persis ) ناميده بودند كه از نام فارس ريشه گرفته بود كه مسكن پارسان است . پارسيان در روزگار هخامنشيان حاكمان ايران بودند و به اين دليل يونانيانتمام سرزمين انان را بدين نام مي خواندند . بعدها كلمه پرسيس در ديگرزباهاي اروپايي نيز وارد شد و در زبان انگليسي به صورت پرشياPersiaودر زبان فرانسوي پرس ( pers) بكار رفت.

در روزگار اشكانيان وساسانيان (دوره استفاده از زبان فارسي ميانه ) كلمه آريانه قديم به صورتاران ( eran ) در بين مردم رايج شد . اين كلمه معمولا همراه با شتر (shatra) به معناي شهر و به صورت اران شثر بكار مي رفت كه معني آنايرانشهر و مراد از آن كشور ايران است . پس ايرانشهر به معناي كشور ايرانو ايرانشهري يعني ايراني البته نام ايرانشهر را به شهر نيشابور در خراساننيز گفته اند یکی از نامهایی که در دوران ساسانیان نیز برای ایران استفاده میگردید آریامهن بوده است. آریا به معنی قوم آریا و مهن نیز همان وازه میهن است که در حال حاضر مورد استفاده قرار میگیرد و تلفیق این دو به معنی سرزمین آریایی میباشد

ابو شكوربلخي ، در ستايش شاه ساماني ، مي گويد:
خداوند ما نوح فرخ نژاد كه بر شهر ايران بگسترد داد
فردوسي نيز پس از او ، مي سرايد:
همه شهر ايران و توران و چين به شاهي بر او خواندند آفرين
همه شهر ايران بياراستند مي و رود و رامشگران خواستند



منابع:
افشار سيستاني ، ايرج ، پژوهش در نام شهرهاي ايران ، روزنه ، 1378
خير انديش رسول ، شايان سياوش ، ريشه يابي نام و پرچم كشورها ، انتشارات كوير ، چاپ چهارم 1375

---

 

 

مبدا تاریخ وگاه شماری ایران

اما در مورد مبدا تاریخ ایران

از روزگاران بسیار کهن انسانها رویداد های تاریخی را براساس یک رویداد برجسته و مهم گاه شماری می کرده اند.
برای نمونه شیوع بیماری ها ، تولد پادشاه ، قحطی ، جنگ و چیزهایی از این دست همواره به عنوان مبداء تاریخ مورد استفاده بوده اند.
به مرور زمان گاهشماری ها بیشتر بر اساس رویداد های فرهنگی انجام شد.
مثلا در ژاپن تولد امپراتور و در میان اعراب جاهلی سال حمله به مکه (عام الفیل یا سال فیل) مبدا تاریخی قرار گرفتند.
پس از گسترش دین اسلام ، هجرت پیامبر اسلام به عنوان مبدا تاریخ در نظر گرفته شد.

ایرانیان نیز برای سالها از تاریخ ورود خود به فلات ایران (مهاجرت بزرگ آریایی ها) به عنوان مبدا تاریخ استفاده می کردند.
از آنجا که هرچه عدد تاریخ بزرگتر باشد نشانه دارا بودن تاریخی کهن تر و سبب افتخار ملی است لذا برخی ملتها در چند دهه اخیر از کهنترین رویداد مهم تاریخی خود برای مبدا تاریخ استفاده کرده اند.

مبدا تاریخ ایرانی نیز که به غلط تاریخ شاهنشاهی یا پهلوی گفته شده نیز بر اساس تاجگذاری کورش بزرگ و تاسیس کشور ایران است.
این تاجگذاری در سرزمین بابل و همراه با انتشار منشور حقوق انسانی کورش همراه بود.
ایران ای مرز پر گهر ، تولدت مبارک !

 

تاریخچه پرچم ایران

تاریخ پرچم ایران و مفهوم سه رنگ پرچم

در افکار عمومی ایران نماد شیر و خورشید بدون هیچ دلیل روشن و قابل قبولی ، به نماد حکومت شاهنشاهی تبدیل شده است.
همین اشتباه رایج ، در باره مبدا تاریخ نیز وجود دارد و تاریخهایی که با عدد 2500 آغاز میشوند شاهنشاهی و حتی پهلوی ! محسوب می‌شوند.
امروز به شرح کوتاهی در مورد پرچم و مبدا تاریخ ایران می‌پردازم.

الف: تاریخچه پرچم ایران

از زمان تاسیس امپراتوری ایران (که خود هخامنشیان آن را پارسا می‌خواندند) کشور ما دارای پرچم بوده است. کورش بزرگ بنیانگذار کشور ایران با متحد کردن اقوام گوناگون ایرانی توانست پادشاهی بزرگ و مستحکمی را پایه گذاری کند.
پرچم این پادشاه براساس نوشته های تاریخی چیزی شبیه به تصویر مقابل بوده است.
در بخش افسانه ای تاریخ ایران از درفش کاویان یا پرچم کاوه آهنگر نیز نام برده شده است که در اینجا کاری با آن نداریم.

آنگونه که می‌دانید دین ایرانیان در روزگار هخامنشی و حتی پیش از آن آیین مهر یا میترا (خورشید) بوده است.
شیر و خورشید نیز دو نشان از نماد های دین میترا هستند.
برای قرنهای پیاپی شیر نشان کشور ایران بوده است. آنگونه که میدانید بیشتر کشور ها یک جانور را به عنوان سمبلی از کشور خود استفاده می کنند. مثلا نماد کشور آمریکا عقاب و یا سمبل کشور چین خرس پاندا است.
در زمان اردشیر ساسانی شکار شیر در ایران ممنوع گردید. چرا که شیر نمادی از کشور و مردم ایران بود.

اما نقش خورشيد براي اولين بار در زمان خوارزمشاهيان يا سلجوقيان بعد از اينکه خورشيد بر روي سکه ها نقش بست، بعد از مدت کوتاهي بر روي پرچم نيز نقش بست. و بدينگونه پرچم شير و خورشيد براي 950 سال پرچم ايران بود.
نشان شیر نیز بعدا در پرچم کشور ما ظاهر شد.
در فرهنگ عامه مردم ایران ، شیر نماد دلاوری قدرت است.

سلطان محمود غزنوي بسال 1031 به دليل دلبستگي به شکار شير دستور داد نقش و نگار يک شير بر روي نقشه ايران قرار گيرد و از آنگاه هيچگاه تصوير شير - به جز دوران بسيار کوتاهی در زمان صفويان- از روی پرچم ايران برداشته نشد.
حکومت های پیاپی با وجود دشمنی ای که با هم داشتند نقش پرچم را به عنوان نماد کشور ایران تغییر نمی دادند. حتی حکومت پهلوی با وجود اختلاف شدید با سلسله قاجار تغییری در پرچم کشور نداد و پرچم ایران سه رنگ خود را با نشان شیر و خورشید حفظ کرد.
پرچم شیر و خورشید در زمان شهریار توانای ایران ، نادر شاه افشار به شکل کنونی خود درآمد و در تمام حکومت های بعدی ظاهر خود را حفظ کرد تا زمان انقلاب سال 1357 در ایران.

اما قضیه این سه رنگ چیست ؟

• رنگ سبز به احترام 90 درصد از مردم ایران که مسلمان هستند انتخاب شده است. این رنگ ، مورد علاقه پیامبر اصلام بوده و نشانه دین اسلام نیز هست.

• رنگ سپید پرچم ایران نشانه دین زرتشت ، نماد پاکی صلح و آرامش است.

• رنگ سرخ تفاسیر گوناگونی دارد. برخی بر این عقیده اند که چون انقلاب مشروطه در ماه مرداد (برج اسد ییا شیر) به پیروزی رسید این رنگ نمادی از گرما و نیز نمادی از خون شهیدان مشروطه است.

توضیح این نکته لازم است که این سه رنگ در زمان مشروطه اینگونه توصیف شده اند ولی تاریخ آن به زمان ساسانیان نیز مربوط است. برخی این سه رنگ را برگرفته از سه طبقه جامعه ایران در زمان ساسانیان می دانند :

• رنگ سبز لباس درباریان و شاهزادگان (طبقه اشراف)
• رنگ سپید رنگ لباس موبدان و روحانیان زرتشتی (طبقه روحانی)
• رنگ سرخ نیز لباس جنگسالاران و طبقه جنگ آوران

همچنین این سه رنگ در نقش برجسته های باستانی نیز ظاهرا دیده شده (در بخش نظرها ببینید)

پس از انقلاب اسلامی نیز سه رنگ سبز ، سپید و سرخ نگه داشته شدند ولی چندی پس از پیروزی به فرمان آیت اله خمینی نماد شیر و خورشید حذف گردید.
تا مدتی پرچم ایران بدون نشانه بود (در دولت مهندس بازرگان) و پس از آن یک نماد جدید که توسط یک معمار طراحی شده بود (ارم الله) جایگزین آن شد و پرچم به صورت فعلی خود درآمد.
آنچه که گفتم چکیده ای بود از تاریخچه پر فراز و نشیب پرچم ملی ایران. پرچم کشورمان در طول سالهای گوناگون دگر گونی های ریز و درشتی بر خود دیده تا به ما رسیده است.
اما هرچه هست پرچم ما نماد همبستگی ماست و یادگاری از تاریخ کهن کشور ایران.

 

طراحان و مجریان کودتا 28 مرداد 1332

ديدی که خون ناحق پروانه شمع را چندان امان نداد که شب را سحر کند , من تاج و تختم را از بركت خداوند، ملتم و ارتشم و شما دارم... و هرگاه فاطمى را به خاطر سرنگونى مجسمه‌هاى من و پدرم پيدا كنم، بي‌درنگ اعدامش خواهم كرد., محمد رضا پهلوی خطاب به کرميت روزولت رئيس سازمان سيا بخش آسيا ـ خاور نزديک (2) پنجاه و چهار سال از کودتای ننگين آمريکائی ـ انگليسی بيست و هشت مرداد سی و دو، عليه حکومت ملی دکتر محمد مصدق و عليه آزادی و استقلال ايران می گذرد. اين کودتا، در نوع خود، اولين کودتائی بود که با مداخله مستقيم و علنی دو دولت خارجي، برای سرنگون کردن يک دولت ملي، باهمکاری شاه مخلوع و به دست بی حميّت ترين افراد ايراني، که مزدوری بيگانگان را بعهده گرفته بودند انجام گرفت. اصل مطلب، سرکوب کردن نهضت ملی ايران و جلوگيری از قانون ملی شدن نفت بود و سرانجام معامله با يک کنسرسيوم بين المللی ، که شرکتهای نفت آمريکائی و انگليسی در آن سهيم باشند. سقوط دولت ملی و آزاديخواه دکتر مصدق، فاجعه ای است که عواقب آن همچنان دامنگير ملت و کشور ما است.(6) اين نوشته به شناسائی طراحان و مجريان ايرانی و خارجی کودتای بيست و هشت مرداد می پردازد. طرح و تصويب مشترک کودتا به محض اين که در20 ژانويه 1953، رئيس جمهور آيزنهاور در آمريکا رسما آغاز به کار کرد، جان فاستر دالس وزيرخارجه آمريکا و برادرش آلن دالس رئيس سازمان جاسوسی آمريکا ( سيا ) آمادگی خود را برای سرنگونی دولت دکتر محمد مصدق به همتايان انگليسی شان اعلام کردند. اسم رمز کودتای آنان، عمليات , آژاکس , بود. کرميت روزولت افسر سيا، نوه رئيس جمهوری تئودور روزولت، با پشتوانه تجربه قابل توجه در خاورميانه، برای سرپرستی عمليات کودتا در ايران انتخاب شد.همچنين با انتصاب سرلشگر فضل الله زاهدی به نخست وزيری پس از سقوط دکتر مصدق موافقت بعمل آمد.(2) کرميت روزولت، مانند ديگر اعضای خانواده اش، ميل وافری به رهبری عمليات داشت و به قاطع بودن در بحران ها، معروف بود. او37 ساله، رئيس سآزمان سيا بخش آسيا ـ خاورنزديک و استاد مسلم فعاليتهای مخفيانه بود. لوئی هندرسن سفير ايالات متحده آمريکا در ايران نيز يکی از طراحان کودتا می باشد.(3) آنتونی ايدن، وزير خارجه انگلستان، هندرسن را بعنوان يک دوست ,خوب, بريتانيا و يک ديپلمات ورزيده و لايق معرفی کرده و اعتراف نموده است که بدون کوششهای او، قرارداد کنسرسيوم به نتيجه نمی رسيد.(10) کرميت روزولت نيز هندرسن را يکی از عوامل اصلی تهيه و اجرای طرح کودتا دانسته و گفته است : , ... لوئی کليد اصلی کار بود، او از محل ماًموريتش در تهران، برای عنوان کردن نظريات خود به واشنگتن آمده بود. هر چند تصميم گيرنده، جان فوستر دالس بود، اما لوئی هندرسن نيز، متنفذ ترين فرد، در اين تصميم گيری بود... من و او در تهران اوضاع ايران را بررسی کرده بوديم و در باره اجرای طرح و امکاناتمان، تبادل نظر بعمل آورده بوديم. هندرسن ازماًمورين برجسته وزارت خارجه در آن زمان بود که واقعيات را درک می کرد., ابتدا وزير خارجه امريكا با آنتونى ايدن، وزير خارجه دولت چرچيل براى بحث درباره مسئله ايران ملاقات كرد. يك هفته بعد رئيس سرويس جاسوسی انگلستان،MI-6 همين موضوع را با رئيس بخش خاورميانه سيا مورد بحث قرار داد. نقشه نهايى در اول ژوئيه پنجاه و سه به تأييد چرچيل و در يازده ژوئيه به امضاى آيزنهاور رسيد.( 1، 2 ) كرميت روزولت كه فارسى بلد نبود و با ايران نيز آشنايى كمى داشت، مي‌توانست بدون شناخته‌شدن به ايران سفر كند؛ به‌عنوان يك امريكايى به‌راحتى به سفارت آن كشور دسترسى داشت و به‌عنوان نوه تئودور روزولت و برادرزاده فرانكلين روزولت مي‌توانست به‌عنوان نماينده رئيس‌جمهور امريكا با شاه صحبت كند . همکاری شاه با جاسوسان انگليسی و آمريکائی همکاری و تبانی محمد رضا شاه و اشرف پهلوی با جاسوسان انگليسی و آمريکائي، يکی از عوامل مهم موفقيت در اجرای طرح , آژاکس, بود. کرميت رزولت می گويد: , . . . اولين هدف ما، حمايت از شاه است، در زمينه سازمان دادن پشتيبانی نظامی. ما بايد با دقت با رهبران مورد نظرمان در ارتش تماس برقرار کنيم. انتخاب اين فرماندهان نيز بايد با دقت انجام شود... ژنرال رياحي، رئيس ستاد فعلي، تکيه گاه اصلی مصدق است، ما بدرستی نميدانيم چه تعداد از افسران تحت فرمادهی او،از وفاداری به فرمانده کل قوا، که طبق قانون شاه است، سرپيچی کرده اند... در مورد برکناری مصدق،دلائل موثقی در دست داريم که نخست وزير مورد نظر شاه، ژنرال فضل الله زاهدی است.انگليسی ها در مورد زاهدی قيود و ملاحظاتی دارند که مربوط است به بازداشت و اعزام او به فلسطين در زمان جنگ جهانی دوم، ولی ما، او را می شناسيم و به او اطمينان داريم...پسر جوانش اردشير را نيز، عده ای از کارکنان سفارت می شناسند و به او اعتماد کامل دارند. اردشير شجاع، نه تنها به پدرش، بلکه به شاه نيز وفادار است. او يک فرد ارزشمند و کاملا" مطمئن برای برقراری تماس با ژنرال زاهدی خواهد بود...افسران و غير نظاميان ديگری نيز وجود دارندکه می توانند نقش های مهمی بعهده بگيرند. اينان که ما، شاه و دوستان انگليسی ما، دورا دور مراقب و کمک کارشان هستند مورد اعتمادمان می باشند., (2) هزينه کودتای انگليسی با دلار آمريکائی هزينه عمليات کودتا را، تمام و کمال آمريکائی ها پرداخته اند. کرميت روزولت در مصاحبه با مخبرروزنامه لوس آنجلس تايمزدر بيست و نه مارچ 1979 گفته است: , مبلغ يک ميليون دلار برای ترتيب دادن تظاهرات خيابانی به منظور سقوط دولت ناسيوناليست مصدق، که سيصد کشته به جای گذاشت در اختيار ما بوده، که حدود هفتاد و پنج هزار آن خرج شده است. بقيه پول را در گاو صندوق مطمئنی گذاشتم و پس از پايان عمليات، مبلغ مزبور به شاه تحويل داده شد., ژنرال نورمن شوارتسکف ، رئيس سابق پليس نيوجرسی که از سال 1942 تا 1948 مستشار ژاندارمری ايران بود، از کسانی است که در عمليات کودتا در ايران دست داشته و در اوايل مرداد، حامی پيامی از طرف , سيا, برای محمد رضا پهلوی بوده است.(3) لئونارد ـ موسلي،نويسنده انگليسی در کتاب خود , بازی قدرت ـ لندن ص 217 , ، مدعی است که ژنرال شوارتسکف برای مخارج کودتا چند ميليون دلار پول به ايران آورده است. موسلی می نويسد: شوارتسکف با گذرنامه سياسی و دو چمدان، محتوی ميليونها دلار به تهران آمد و با شاه، سرلشگر زاهدی و سرلشگر حسن ارفع ملاقات کرد., ثريا اسفندياری همسر سابق شاه، در کتاب خود، , ثريا اسفندياري، اتوبيوگرافي، ترجمه ازمتن انگليسي،ص 95 ـ96 , نقل کرده است : , . . . ژنرال آمريکائی نيز وارد عمل شده بود... گفته شد طی آن چند روز، شوارتسکف بيش از شش ميليون دلار خرج کرده است., دکتر مصدق در کتاب خاطرات و تاًلمات به صدور چک ادارد دونالی رئيس حسابداری اصل چهار در ايران اشاره می کند و می نويسد : , ادوارد دونالی چکی بمبلغ 390 هزار دلار صادر و تسليم بانک برنامه کرده بود و بانک مزبور هم آن را بريال تسعير نموده چکی بشمارهء 53145 و تاريخ موًخر* يعنی 31 مرداد بمبلغ 32643500 ريال بعهده ی بانک ملی ايران در وجه خود ادوارد دونالی صادر کرده بودکه بمصرف کودتای روز 28 مرداد رسيد و مدرک آن را در جلسه 19 ارديبهشت 1333 بدادگاه تجديد نظر نظامی ارائه دادم و درخواست نمودم تحقيقات کنند تا معلوم شود وجه مزبور را ادوارد دونالی بچه اشخاصی داده است که مورد قبول واقع نشد و دادگاه باين عنوان که محاکمه برای رسيدگی بکيفرخواست دادستان آرتش تشکيل شده از رسيدگی امتناع نمود و عملی برخلاف وجدان و قانون و مصالح مملکت مرتکب گرديد، چون که دادستان آرتش حکم اعدام مرا از اين جهت خواسته بود که مسبب پيشآمد روز های آخر مرداد من بودم., (4) *درزيرنويس کتاب مصدق آمده است : (مقصود از تاريخ موًخر* اين بود که برسانند چک مزبور بعد از وقايع 28 مرداد صادر شده و در اجرای نقشه ی سياست خارجی اثری نداشته است.) انگلستان، طی ساليان، شبکه محکم و نفوذ ناپذيری از عوامل مخفي، در ايران ايجاد کرده بود. در خلال دهه پنجاه تحت نظر وودهاوس رئيس مرکز جاسوسی و اطلاعاتی انگليس در ايران، اين عوامل، در هرکاری از رشوه دادن به سياستمداران تا سازماندهی بلوا و آشوب، بسيار کارآمد شده بودند. وقتی نخست وزير مصدق، سفارتخانه انگليس در ايران را تعطيل کرد، وودهاوس و ديگر جاسوسان انگليسی کشور را ترک کردند اما دست پروردگان مجرب خود را، که از مخالفان حکومت بودند، باقی گذاشتند. برادران استثنايی رشيديان، چهره های اصلی اين شبکه زيرزميني، بودند. پدر آنها، نه تنها ثروتی را که از طريق بانکداري، کشتيراني، املاک و مستغلات به دست آورده بود بلکه، احساس تحسين و ستايش هر چيزی را که انگليسی بود نيز، برای آنها به ارث گذاشت. در اوائل دهه 1950، سرويس جاسوسي، ماهانه 10000 پوند که در قياس با معيار زندگی ايرانيان، مبلغ هنگفتی بود، به برادران رشيديان می پرداخت تا صرف تطميع و اغوای کسانی کنند که، سيا آنها را، در عرصه هايی همچون: نيروهای مسلح، مجلس، رهبران مذهبي، مطبوعات، گروه های خيابانی از اشرار، سياستمداران و ديگر چهره های بانفوذ و برجسته فعال می دانست. مسئولان سازمان جاسوسي، از به هرز رفتن چنين عوامل برجسته ای در ايران زجر می کشيدند. آن هم درست در زمانی که انجام اقداماتی عليه دولت، از نظر آنها بسيار ضروری بود. انتخاب آيزنهاور، اميد آنچه مجبور به دست کشيدن از آن بودند، را به آنها می داد. کرميت روزولت هنگام توقف در لندن، امّيد آنها را افزونتر کرد. انگليسی ها آنچنان مشتاق از سرگيری توطئه خود بودند که، به سختی می توانستند تا به دست گيری قدرت توسط آيزنهاور، صبر کنند. در اواسط نوامبر 1952، کمتر از دو هفته پس از انتخابات، آنها وود هاوس را به واشنگتن فرستادند.(1) وود هاوس با همتای سياسی خود در سازمان سيا و مقامات بلند پايه دولت آتی آيزنهاور، ديدار و گفتگو کرد. از آنجا که او هيچگونه علاقه ای به شرکت نفتی ايران و انگليس نداشت، مديران آن را نادان، کسالت آور، کله شق و اسباب دردسر به حساب می آورد و چون می دانست مقامات آمريکايی به هر حال توجهی به مشکلات او ندارند، درخواست خود را با فصاحت و بلاغت حول مطلب " ضدکمونيسم" شکل داد : " من استدلال کردم، حتی در صورت برقراری مصالحه طی مذاکره با مصدق- که بسيار بعيد به نظر می رسد- او قادر به مقاومت در مقابل کودتايی از جانب حزب توده- به ويژه اگر مورد حمايت شوروی قرار گيرند- نخواهد بود. بنابراين، بايد از مقامش عزل شود. من با خود پيش نويس طرحی برای نيل به اين هدف...دو جزء مختلف در اين طرح با هم ادغام شده بودند، زيرا ما دو نوع مختلف از منابع را در اختيار داشتيم : 1) راه اندازی يک تشکيلات شهری توسط برادران رشيديان 2) تعدادی از رهبران قبايل جنوب. ما قصد داشتيم که، همزمان، هر دو طرح را فعال نمائيم. تشکيلات شهري، افسران ارتش، پليس، نمايندگان و سناتورها، روحانيون، تجار، سردبيران روزنامه ها و دولتمردان بزرگ به همراه رهبران عوام و اوباش را شامل می شد. اين نيروها، که توسط برادران رشيديان هدايت می شدند، می بايست ترجيحا با حمايت شاه، کنترل تهران را به دست گيرند و در صورت لزوم، بدون حمايت او، مصدق و وزرايش را دستگير نمايند. در همان زمان، قرار بود که رهبران ايلات و قبايل، با نمايش قدرت به سوی شهرهای اصلی جنوب حرکت کنند... من، موافقت وزارت امور خارجه را برای تهيه فهرستی از پانزده سياستمدار و انتخاب يک نخست وزير از ميان آنها، که به يک اندازه مورد قبول انگليس و آمريکا باشد، جلب کردم. فهرست، با لحنی بی ادبانه سه دسته " تبهکاران قديمى" ، " تبهکاران جديد" و " ميانى" را شامل می شد. دسته سوم، مشتمل بر تيمسار فضل الله زاهدی بود که به سرعت، مورد پذيرش سياستمداران آمريکايی و انگليسی قرار گرفت. من قبل از اخراج از تهران، با زاهدی در تماس بودم و به وضوح پيدا بود که پس از ترک ما، آمريکايی ها نيز با او ارتباط داشتند. زاهدی انتخابی ريشخند آميز بود، زيرا در جنگ دوم جهاني، عامل آلمان به شمار می آمد. عمليات ربودن و خارج نمودن او از جريان توسط فيتز روی مک لين سازماندهی شده بود. ما اکنون، به عنوان ناجی آينده ايران، همگی به او رو کرده بوديم." (1) روزنامة نيويورك تايمز ً گزارشى از سيا را در سال 2001 به چاپ رساند كه به عمليات مشترك امريكا و بريتانيا در سال 1953 (1332) براى سرنگونى مصدق, نخست ‌وزير ايران مربوط مي‌شد. نيويورك تايمز اين گزارش را به‌عنوان تاريخچة سرى يك كودتاى سرى معرفى نمود و آن را جايگزين ارزشمندى براى پرونده ‌هاى دولت ايالات‌ متحده كه هنوز قابل دسترسى نيستند قلمداد كرد. اما بازسازى كودتا از ميان منابع ديگر, خصوصاً اسناد موجود در آرشيو وزارت‌ خارجة بريتانيا نشان مي‌دهد كه گزارش سيا به ‌شدت پاكسازى شده است. اين گزارش از مسائلى همچون مشاركت مستقيم سفير امريكا در عمليات سرنگونى, نقش مشاوران نظامى ايالات ‌متحده, سركوب طرفداران حزب نازى و تروريست‌‌هاى مسلمان در ايران و روي‌آوردن به عمليات ترور براى بي‌ثبات ‌كردن دولت, بطور سرسرى گذر مي‌كند. ( 11). انگليسي‌ها به سهم خود امكانات ارزشمندى را در اختيار كل عمليات گذاشتند. اولاً، آنها از نيروهاى كارآزموده‌اى برخوردار بودند كه با ايران آشنايى كامل داشتند. اين افراد عبارت بودند از لين پيمن (Lane Peyman)، ديپلمات گوشه ‌گير و مسئول ميز ايران در وزارت خارجه انگلستان از اواخر دهه 1930. در سال 1952، شاه از اين موضوع ابراز نارضايتى كرد كه پيمن در سال 1941 شخصاً طراحى عمليات بركنارى پدر وى از سلطنت را برعهده داشت. عوامل ديگر عبارت بودند از نورمن داربى شاير (Norman Darbyshire)، يكى از جاسوسان قديمى MI-6 و مسلط به زبان فارسى كه بيشتر مدت زمان جنگ جهانى دوم را در ايران حضور داشت؛ سرهنگ جفرى ويلر (Geaffrey Willer) كه از دهه 1920 مرتب به ايران سفر كرده بود و در مذاكرات اخير نفتى نيز نقش مترجم را ايفا كرده بود؛ رابين زانر (Robin Zahner)، وابسته خبرى و متخصص عرفان اسلامى كه بعدها به مقام استادى دانشگاه ‌‌آكسفورد در زمينه مذاهب و اخلاق شرقى رسيد؛ و البته خانم پروفسور لمبتون در لندن كه همچنان بر ضرورت سرنگون‌كردن مصدق اصرار مي‌ورزيد.(11) وودهاوس (Woodehouse) رئيس عمليات MI-6 در تهران متخصص مسائل ايران نبود، اما از جنگ‌هاى داخلى يونان تجربيات بسيارى ‌‌آموخته بود. انگليسي‌ها يك شبكه غيررسمى را در داخل نيروهاى مسلح اداره مي‌كردند. از زمان جنگ دوم، اين شبكه از ميان افسران محافظه‌كار كه عمدتاً به خانواده‌هاى اشرافى تعلق داشتند، تشكيل شد. اين افراد عبارت بودند از: ژنرال حسن ارفع، ژنرال [سرهنگ] تيمور بختيار، سرهنگ هدايت‌الله گيلانشاه،سرتيپ ديهيمي،سرهنگ حسن پاکروان، سرهنگ حسن علوی کيا و از همه مهم ‌تر، سرهنگ حسن اخوى كه سال‌ها رئيس اداره اطلاعات ارتش بود. اين شبكه، عمدتاً از طريق سرهنگ اخوي، اعضاى خود را به رده‌هاى بالاتر ارتقا مي‌داد، چپ‌ گراها را از پست‌هاى حساس كنار مي‌زد و مسائل نظامى را خصوصاً در رابطه با گرايش‌هاى سياسى ديگر افسران مطلع مي‌نمود. بدين ترتيب MI-6 مجموعه اطلاعات كاملى از وضعيت نظاميان را گردآورى كرده بود كه سيا اصلاً از آن بى ‌بهره بود. براساس گزارش ويلبر، قسمت اعظم تمهيدات سيا و MI-6 در لندن شامل مطالعه اين پرونده‌ها مي‌شد. درس روشنى كه ويلبر از كل عمليات گرفت آن بود كه اگر سيا بخواهد كودتاهاى مشابهى را در ديگر نقاط جهان تدارك ببيند، نخست بايد شمه‌اى از زندگى نظاميان محل كودتا را گردآورى نمايد. به گفته وي، سيا بايد اطلاعات تفصيلى شخصي، ولو اطلاعات پيش پا افتاده نظاميان را در اختيار داشته باشد تا دقيقاً بداند كه افسر مربوطه كيست، چه چيزى موجب خشنودى وى مي‌شود، دوستان وى چه كسانى هستند و امثال آن. سوم آن‌كه، انگليسي‌ها دوستانى در رده‌هاى بالاى دولت ايران داشتند: ارنست پرون (Ernst Perron) دوست دوران كودكى شاه در سوئيس (پرون در كاخ سلطنتى اقامت دائم داشت)؛ سليمان بهبودي، رئيس تشريفات دربار؛ شاپور ريپورتر (Shapour Reporter)، يك زرتشتى اهل دهلى كه در تهران به‌عنوان مشاور سفارت هندوستان كار مي‌كرد و خبرنگار ويژه تايمز لندن بود و درضمن به ملكه ثريا به‌طور خصوصى درس انگليسى مي‌داد (اندكى پس از كودتا وى از دربار انگلستان مقام شواليه گرفت) (11)

چاپ

 

وصیت نامه کوروش کبیر

وصيت نامه

فرزندان من، دوستان من! من اكنون به پايان زندگی نزديك گشته‌ام. من آن را با نشانه‌های آشكار دريافته‌ام. وقتی درگذشتم مرا خوشبخت بپنداريد و كام من اين است كه اين احساس در کردار و رفتار شما نمايانگر باشد، زيرا من به هنگام كودكی، جوانی و پيری بخت‌يار بوده‌ام. هميشه نيروی من افزون گشته است، آن چنان كه هم امروز نيز احساس نمی‌كنم كه از هنگام جوانی ناتوان‌ترم. من دوستان را به خاطر نيكويی‌های خود خوشبخت و دشمنانم را فرمان‌بردار خويش ديده‌ام. زادگاه من بخش كوچكی از آسيا بود. من آنرا اكنون سربلند و بلندپايه باز می‌گذارم. اما از آنجا كه از شكست در هراس بودم، خود را از خودپسندی و غرور بر حذر داشتم. حتی در پيروزی های بزرگ خود، پا از اعتدال بيرون ننهادم. در اين هنگام كه به سرای ديگر می‌گذرم، شما و ميهنم را خوشبخت می‌بينم و از اين رو می‌خواهم كه آيندگان مرا مردی خوشبخت بدانند. مرگ چيزی است شبيه به خواب. در مرگ است كه روح انسان به ابديت می پيوندد و چون از قيد و علايق آزاد می گردد به آتيه تسلط پيدا می كند و هميشه ناظر اعمال ما خواهد بود پس اگر چنين بود كه من انديشيدم به آنچه كه گفتم عمل كنيد و بدانيد كه من هميشه ناظر شما خواهم بود، اما اگر اين چنين نبود آنگاه ازخدای بزرگ بترسيد كه در بقای او هيچ ترديدی نيست و پيوسته شاهد و ناظر اعمال ماست. بايد آشكارا جانشين خود را اعلام كنم تا پس از من پريشانی و نابسامانی روی ندهد. من شما هر دو فرزندانم را يكسان دوست می‌دارم ولی فرزند بزرگترم كه آزموده‌تر است كشور را سامان خواهد داد. فرزندانم! من شما را از كودكی چنان پرورده‌ام كه پيران را آزرم داريد و كوشش كنيد تا جوان‌تران از شما آزرم بدارند. تو کمبوجیه، مپندار كه عصای زرين پادشاهی، تخت و تاجت را نگاه خواهد داشت. دوستان يک رنگ برای پادشاه عصای مطمئن‌تری هستند. همواره حامی كيش يزدان پرستی باش، اما هيچ قومی را مجبور نكن كه از كيش تو پيروی نمايد و پيوسته و هميشه به خاطر داشته باش كه هر كسی بايد آزاد باشد تا از هر كيشی كه ميل دارد پيروی كند . هر كس بايد برای خويشتن دوستان يك دل فراهم آورد و اين دوستان را جز به نيكوكاری به دست نتوان آورد. از كژی و ناروايی بترسيد. اگر اعمال شما پاك و منطبق بر عدالت بود قدرت شما رونق خواهد يافت، ولی اگر ظلم و ستم روا داريد و در اجرای عدالت تسامح ورزيد، ديری نمی انجامد كه ارزش شما در نظر ديگران از بين خواهد رفت و خوار و ذليل و زبون خواهيد شد. من عمر خود را در ياری به مردم سپری كردم. نيكی به ديگران در من خوشدلی و آسايش فراهم می ساخت و از همه شادی های عالم برايم لذت بخش تر بود. به نام خدا و نياکان درگذشته‌ی ما، ای فرزندان اگر می خواهيد مرا شاد كنيد نسبت به يكديگر آزرم بداريد. پيكر بی‌جان مرا هنگامی كه ديگر در اين گيتی نيستم در ميان سيم و زر مگذاريد و هر چه زودتر آن را به خاك باز دهيد. چه بهتر از اين كه انسان به خاك كه اين‌همه چيزهای نغز و زيبا می‌پرورد آميخته گردد. من همواره مردم را دوست داشته‌ام و اكنون نيز شادمان خواهم بود كه با خاكی كه به مردمان نعمت می‌بخشد آميخته گردم. هم‌اكنون درمی يابم که جان از پيكرم می‌گسلد ... اگر از ميان شما كسی می‌خواهد دست مرا بگيرد يا به چشمانم بنگرد، تا هنوز جان دارم نزديك شود و هنگامی كه روی خود را پوشاندم، از شما خواستارم كه پيكرم را كسی نبيند، حتی شما فرزندانم. پس از مرگ بدنم را موميای نكنيد و در طلا و زيور آلات و يا امثال آن نپوشانيد. زودتر آنرا در آغوش خاك پاك ايران قرار دهيد تا ذره ذره های بدنم خاك ايران را تشكيل دهد. چه افتخاری برای انسان بالاتراز اينكه بدنش در خاكی مثل ايران دفن شود. از همه پارسيان و هم‌ پيمانان بخواهيد تا بر آرامگاه من حاضر گردند و مرا از اينكه ديگر از هيچگونه بدی رنج نخواهم برد شادباش گويند. به واپسين پند من گوش فرا داريد. اگر می‌خواهيد دشمنان خود را تنبيه كنيد، به دوستان خود نيكی كنيد.

 

 

 

آرامگاه کوروش بزرگ در پاسارگاد

گستره امپراتوری هخامنشیان در زمان کوروش بزرگ

کوروش بزرگ (۵۷۶-۵۲۹ پیش از میلاد)، همچنین معروف به کوروش دوم نخستین

 

ماه محرم

ادامه نوشته

شبکه بدامن

سِر شاپور ريپورتر و کودتاي 28 مرداد 1332   "فيل سرکشي" به نام "بدامن" تصويري که از عملکرد شبکه هاي پنهان و دسيسه گر وابسته به سرويس هاي اطلاعاتي ايالات متحده و بريتانيا در ايران سال هاي 1330- 1332 به دست داده شد، و تحليلي که از ديپلماسي دولت هاي ترومن و اتلي و تمايز آن با ديپلماسي دولت هاي آيزنهاور و چرچيل در قبال نهضت ملّي در ايران ارائه گرديد، تناقضي بنيادين را جلوه گر مي سازد. اين بررسي روشن مي کند که عملکرد اين دو سرويس اطلاعاتي در ايران، تا قبل از تصويب طرح سرنگوني دولت مصدق در لندن و واشنگتن در زمان دولت هاي چرچيل و آيزنهاور، کاملاً مغاير با ديپلماسي رسمي دولت هاي متبوع بوده است. سيا و ام. آي. 6 و شبکه هاي مخفي وابسته به ايشان در ايران تا قبل از تصويب طرح کودتا تنها مجوز فعاليت عليه نفوذ کمونيسم را داشتند ولي در عمل به اين حوزه بسنده نکرده و به سان يک نيروي سياسي داخلي مقتدر به دستکاري [233] در فرايند سياسي ايران اشتغال داشتند. براي نمونه، گازيوروسکي به نقش بدامن در ايجاد انشعاب در احزاب زحمتکشان و پان ايرانيست اشاره مي کند. (انشعاب در حزب پان ايرانيست در اوّل آبان 1330 و انشعاب در حزب زحمتکشان در 22 مهر 1331 رخ داد.) گازيوروسکي نيز به اين تناقض توجه دارد و مي نويسد: مسئله اي که طرح آن از جهات مختلف حائز اهميت است اين است که چه مقامي مجوز حمله به مصدق و جبهه ملّي را صادر کرد. چنانکه در بالا توضيح داده شد، سياست رسمي دولت ترومن حمايت از مصدق نه تضعيف دولت او بود. وزارت خارجه، که در آن زمان به وسيله دين اچسون اداره مي شد، بدون چون و چرا از اين سياست پيروي مي کرد. به نظر مي رسد که تصميم براي تضعيف دولت مصدق از طريق شبکه بدامن در درون خود سازمان سيا گرفته شد. از آنجا که آن گروه از مقامات عالي رتبه سيا که در آن زمان مسئوليت عمليات پنهان را به دست داشتند اکنون يا مرده اند و يا نمي توانند به خاطر آوردند که چه مقامي دستور اين عمليات را صادر کرد، غيرممکن است روشن کرد که حلقه هدايت "فيل سرکشي" که بدامن را به خدمت گرفت در کجا بود.  [234] گازيوروسکي حدس مي زند که مجوز اين اقدامات "خودسرانه" را رئيس وقت سيا يا معاونان او يا رئيس برنامه بدامن يا رئيس عمليات خاورميانه صادر کرده باشند. مسئله فراتر از "سرکشي" و "خودسري" است. شبکه هاي سيا و ام. آي. 6 در ايران با ايجاد آشوب 23 تير 1330 سفر هيئت هريمن را براي ميانجيگري ميان ايران و شرکت نفت انگليس و ايران به بن بست کشانيدند و پس از آن نيز در جهت تشديد نابساماني و بغرنج تر کردن مسائل داخلي ايران و لاينحل کردن مناقشه نفت عمل نمودند. نامه اي از عيسي سپهبدي به مظفر بقايي در دست است که طي آن سپهبدي مدعي است «يکي از سرويس هاي مستقل سفارت آمريکا» به رياست گويران به وسيله اعتبارات مالي مخفي خود از تقاضاي تمديد اختيارات مصدق و تبليغات شديد به سود مصدق حمايت مي کند. [235] با توجه به چنين قرايني، به نظر مي رسد که سيا و ام. آي. 6 در تحريک مصدق و هواداران او به اقدامات حادتر و تعميق تعارض مؤثر بودند. به عبارت ديگر، اين "فيل سرکش" در تحولات داخلي ايران به دنبال اهداف معيني بود که از طريق سوق دادن حوادث ايران به سمت کودتا و استقرار يک نظام ديکتاتوري دست نشانده به دست مي آمد. شبکه هاي وابسته به سيا و ام. آي. 6 در موارد متعدد صحنه هاي غيرواقعي آفريدند که به هراس از کمونيسم دامن مي زد و فضاي لازم را براي تصويب طرح کودتا در لندن و واشنگتن فراهم مي نمود. به عبارت ديگر، سرويس هاي اطلاعاتي دولت هاي متبوع خود را فريب مي دادند و از اين طريق ديپلماسي رسمي بريتانيا و ايالات متحده را نيز دستکاري مي کردند. مثالي مي زنم: در 30 تير 1332/ 21 ژوئيه 1953 گروهي از هواداران مصدق در احزاب پان ايرانيست و نيروي سوّم مانع برگزاري تظاهرات مشترک با حزب توده، به مناسبت سالگرد قيام 30 تير، شدند. به اين دليل، تظاهرات حزب ايران و نيروي سوّم و پان ايرانيست ها در صبح برگزار شد و تظاهرات جمعيت ملّي مبارزه با استعمار (وابسته به حزب توده) در عصر. تظاهرات توده اي ها در زير پوشش خبري گسترده قرار گرفت و نگراني دولت ايالات متحده از نفوذ کمونيسم در ايران را به شدت افزايش داد. در گزارش 24 ژوئيه 1953 وزارت خارجه آمريکا، با عنوان «حزب کمونيست توده ايران را تهديد مي کند» چنين آمده است: حزب کمونيست ايران، که به نام حزب توده معروف است، در حال کسب موقعيتي منحصربفرد در اين کشور استراتژيک است. تظاهرات سازماندهي شده 21 ژوئيه کمونيست ها با حدود 100 هزار نفر شرکت کننده تجمع 10 تا 20 هزار نفري طرفداران دولت را تحت الشعاع قرار داد. اين تظاهرات اين پيام شوم را به دنبال دارد که نخست وزير پير، زيرک و زرنگ ايران، محمد مصدق، يا بايد به زودي کمونيست ها را به عنوان شريک بپذيرد يا متحمل شکست شود. [236] ويلبر تأثير تظاهرات 30 تير 1332 را اينگونه بيان مي دارد: حوادث 21 ژوئيه [30 تير] در تهران محافظه کارترين عناصري را که به جدّ از مصدق حمايت مي کردند تکان داد و ايشان را از خواب خوش بينانه شان بيدار نمود... بر همگان روشن شد که شمار شرکت کنندگان توده اي بسيار زيادتر از هواداران جبهه ملّي است. اين واقعيت بيش از هر چيز ديگر مردم را واداشت که درباره اقتداري که حزب توده در دوره دولت مصدق به دست آورده بينديشند. در اين زمان، پرسنل ايستگاه در جبهه هاي مختلف فعال بودند. اگر اين تظاهرات يکپارچه انجام مي شد، احتمالاً تأثير معکوس مي بخشيد و شايد اراده مقامات ايالات متحده و بريتانيا را در اجراي طرح کودتا متزلزل مي کرد. [237] آيا همان عوامل شبکه بدامن، که از 7 مرداد حملات شبانه به خانه آيت الله کاشاني را سازمان دادند و در 28 مرداد در کسوت "توده اي هاي بدلي" خيابان ها را به آشوب کشيدند، مسبب دوگانه شدن تظاهرات در 30 تير 1332 نبودند؟ و آيا شبکه بدامن در برگزاري هر چه باشکوه تر تظاهرات حزب توده در عصر ، و برگزاري هر چه کم رمق تر تظاهرات جبهه ملّي در صبح، [238] مؤثر نبود؟ پايان سخن نگارنده در سال 1369 دربارۀ اسناد علني شده بريتانيا و ايالات متحده آمريکا دربارۀ ايران داوري زير را به دست داد: اتکا بر اسناد علني شده قدرت هاي بزرگ براي بازشناسي تاريخ معاصر ايران به تنهايي کافي نيست و از اين دست معابد نمي توان توقع "اعجاز" داشت. در واقع، حرکتي که از دهه 1980 در افکار عمومي و برخي محافل تحقيقي انگليس به منظور بازشناسي تاريخ بريتانيا آغاز شده، بيش از ما با خلاء اسناد مواجه است و طبعاً انتشار اسنادي چون خاطرات ارتشبد سابق حسين فردوست حتي براي آنان نيز مفيد و روشنگر خواهد بود. تاريخ سياست خارجي قدرت هاي استعماري و امپرياليستي چيزي نيست به جز داستان مداخلات آشکار و پنهان در تاريخ معاصر ملت هاي جهان سوّم و روشن است که پرده هاي تاريک و مستور اين داستان بايد توسط خود آنان آشکار شود و قدرت هاي بيگانه نه تنها علاقه اي به اين کنکاش نداشته و نخواهند داشت بلکه اگر در اين زمينه دغدغه اي نشان دهند براي کور کردن سر نخ ره يافت ها و روشنگري ها خواهد بود و لاغير. [239] در سال 1376 نيز بر اين نظر پاي فشردم و نوشتم: اسناد انگليس غني ترين مجموعه موجود در جهان براي پژوهشگران تاريخ معاصر است و بي ترديد تاريخنگاري معاصر ايران به اين مجموعه سخت نيازمند است؛ ولي قطعاً اين مجموعه "معجزه" نمي کند و با توجه به پنهانکاري سنتي "انگليسي ها" نمي توان انتظار داشت که اسناد رازآميزترين تحولات دو سده اخير ايران را در طبق زرّين به مورخ اهدا کند؛ ولي محقق سخت کوش، هشيار و دقيق مي تواند از درون اسناد موجود به "اسرار" مدفون گذشته نقب زند. [240] امروزه نيز بر همين باور هستم. به اين دليل است که براي اسناد شخصي سِر شاپور ريپورتر، و اسناد مشابه موجود در آرشيوهاي ايراني، جايگاهي منحصر به فرد در شناخت لايه هاي ناشناخته تاريخ معاصر ايران قائلم و هيچ دليلي نمي بينم که سرويس هاي اطلاعاتي بريتانيا و ايالات متحده، اگر اجبار يا مصلحتي در کار نباشد، تمامي ابعاد اقدامات پنهان خود را براي ارضاء کنجکاوي اين يا آن پژوهشگر و روزنامه نگار آشکار کنند. تهران، 25 مرداد- 12 شهريور 1381 ويرايش جديد براي درج در سايت: 4 شهريور 1382/  26 اوت 2003 زيرنويسها و مآخذ: 233- manipulation 234- گازيوروسکي، "کودتاي 28 مرداد"، زيرنويس 47. 235- مؤسسه مطالعات و پژوهش هاي سياسي، اسناد شخصي دکتر مظفر بقايي، کارتن 168، سند شماره 88- 122. براي ملاحظه تصوير سند فوق بنگريد به: آباديان، همان مأخذ، صص 393- 394. 236- خرازي، همان مأخذ، ص 151. 237- مقامات عالي رتبه آمريکايي براي انجام کودتا از عزم کافي برخوردار نبودند. در بررسي نقش جرج کندي يانگ، در مقاله ديگر، خواهيم ديد که پس از شکست طرح اوليه کودتا در 25 مرداد، مقامات آمريکايي دستور پايان دادن به عمليات را صادر کردند ولي يانگ از طريق ايستگاه نيکوزيا ترتيبي داد که دستور واشنگتن پس از 28 مرداد به تهران برسد يعني زماني که کودتا پيروز شده بود. 238- دکتر غلامحسين صديقي در مصاحبه با دنيا (20 شهريور 1358) درباره اين تظاهرات گفت: «يک نيم روز چپ ها با نظم و ترتيب خاص و قدرت تشکيلاتي فراوان و يک نيم روز عناصر ملّي با ضعف تشکيلاتي دست به تظاهر زدند.» 239- ظهور و سقوط سلطنت پهلوي، ج 2، صص 21- 22. 240- نظريه توطئه، صص 22- 23.

 

 

 

---

Thursday, May 11, 2006 : تاريخ آخرين ويرايش

 کليه حقوق مندرجات اين صفحه براي عبدالله شهبازي محفوظ است.

 استفاده از مقالات با ذکر ماخذ مجاز است . چاپ مقالات به صورت کتاب ممنوع است.

 

شیخ محمد خیابانی

محمد خیابانی

شيخ محمد خيابانی در سال آخر عمر.

شیخ محمد خیابانی ( 1259 ش. - 1299 ش.) در خامنه در نزدیكی تبریز متولد شد. خیابانی از فعالان سیاسی در دوره انقلاب مشروطه ایران بود. او در مجلس دوم به وکالت رسید و بعد از دورهٔ دوم به تبریز رفت و قیام نمود، که سرانجام این قیام به شکست و کشته‌شدن وی منتهی شد.^[۱]

فهرست مندرجات

[نهفتن]

• ۱ زندگینامه
• ۲ قیام خیابانی
• ۳ ماهیت قیام
• ۴ سخنرانی‌ها
• ۵ منابع
• ۶ جستارهای وابسته
• ۷ پیوند به بیرون

 زندگینامه

شیخ محمد، فرزند حاجی عبدالحمید نامی بود. او پس از تحصیل فقه و اصول تا نزدیک مرحله اجتهاد، هیئت و نجوم را آموخت. مدتی نیز حکمت و طبیعیات و تاریخ و ادبیات تحصیل کرد. عموی او توسط قزاقهای تزاری کشته شده بود و او خود، روحانی نسبتا آگاه مسجد جامع تبریز بوده است. ^[۲]

زندگی شیخ محمد خیابانی پس از پیروزی مشروطه در سال 1285 ش، با تأسیس انجمن ایالتی در تبریز، وارد مرحله تازه‏ای گردید و در جریان محاصره تبریز، در دفاع از شهر نقش مهمی ایفا كرد. در زمان خیابانی اوضاع ایران، به خاطر دخالت‏های بیگانگان از جمله روسیه، انگلیس و آلمان، بسیار آشفته و تأسف‏انگیز بود. پس از خلع محمدعلی شاه از سلطنت، خیابانی در سی سالگی به عنوان نماینده مردم تبریز راهی مجلس شورای ملی گردید.^[۳]

اولین حرکت سیاسی بزرگ خیابانی، مخالفت با اولتیماتوم روسیه در مجلس دوم طی یک نطق بلند یک ساعته بود. او پس از قبول خفت بار اولتیماتوم توسط دولت و تعطیلی مجلس، در سبزه میدان تهران میتینگی برگزار کرد و بلافاصله برای فرار از دستگیری توسط وثوق الدوله، به خراسان گریخت. در شش سال ایام فترت مجلس مشغول تجارت شد و با تاجگذاری احمدشاه به تشکیل مجالس ادبی و مذاکرات فلسفی مشغول شد و طی این جلسات گروههایی را به دور خود جمع کرد. در ماجرای اشغال تبریز توسط عثمانی از مخالفان پان‌ترکیزم بود و به همین مناسبت مدتی توسط قوای عثمانی در ارومیه زندانی گردید. ^[۴]

شیخ محمد خیابانی، با قرارداد استعماری وثوق‌الدوله با دولت انگلستان (قرارداد 1919) نیز به مبارزه برخاست و از آنجا كه حكومت مركزی را ضعیف و وابسته می‏دید، ایجاد یك تحول اساسی در سیستم حكومت ایران و احیای آزادی را گام نخست برای خانه تكانی ایران و بیرون راندن اشغالگران خارجی می‏دانست. ولی برداشتن گام اول را از طریق مذاكره سیاسی امكانپذیر نمی‏شمرد و تنها راه را در قیام و مقاومت دلیرانه در برابر استبداد و دخالت خارجی می‏دانست. از این رو، بعد از قبول قرارداد 1919 م از سوی دولت ایران، در تبریز دست به قیام زد.^[۵]

شیخ محمد خیابانی همچنین روزنامه‌ای به نام تجدد منتشر می‌کرد. ^[۶]

 قیام خیابانی

دلیل اصلی قیام آن بود که وثوق الدوله برای تصویب قرارداد نیاز به مجلسی یکدست داشت ولی خیابانی موفق شده بود علی رغم اعمال نفوذ وثوق، شش نفر از اعظای حزب دموکرات آذربایجان را به مجلس بفرستد. وثوق تصمیم گرفت ابتکار عمل را بدست بگیرد و حزب دموکرات را غیرقانونی اعلام نمود. همین امر موجب آغاز قیام گردید. ^[۷]

وی در دو روز این قیام كه از 17 فروردین 1299 شمسی، آغاز شد، نهادهای دولتی تبریز را به تصرف خود درآورد و شهر را از دست دولتیان خارج ساخت. قیام بیش از پنج ماه ادامه داشت. مخبرالسلطنه هدایت به ولایت آذربایجان منصوب گردید. به فرمان مخبرالسلطنه فرستاده ویژه مشیرالدوله، صدراعظم وقت، قزاقها قیامگران را منکوب نمودند. خیابانی که انتظار درگیری با مخبرالسلطنه که از مخالفان قرارداد بود را نداشت، غافلگیر شد و حکومت وی بر آذربایجان تنها ظرف سه ساعت در دوشنبه 22 شهریور 1299 برابر با 29 ذی‏حجه 1338ق پس از درگیری و دخالت قزاقها به شکست انجامید. شیخ محمد خیابانی نیز در در خانه یکی از دوستانش کشته شد.^[۸] (و یا انتحار کرد) ^[۹]

در آخرین نطق خیابانی چنین آمده است: ^[۱۰]

«تبریز می‌خواهد حاکمیت بدست ملت باشد. تمام ایران. فعلاً با زبان حال خود این تقاضا را می‌نماید. هرگاه تهران از قبول این نظریه سرپیچی کند، ما با اصول رادیکالیسم ایران را تجدید بنا خواهیم نمود، ما می‌گوئیم حاکمیت دموکراسی باید در سراسر ایران جاری باشد. اهالی ایالات و ولایات باید رأی خود را آزادانه اظهار دارند برای مدافعه این حق، آخرین مرحله مردن است و مردن در این راه را ما بر زندگی بی‌شرمانه ترجیح می‌دهیم.»

 ماهیت قیام

درباره ماهیت قیام خیابانی نظرات مختلفی وجود دارد. گروهی او را وطن‌پرستی می دانند که برای جلوگیری از انعقاد قرارداد اقدام به قیام نمود و قصد بسط قیام خود را به مرکز داشت و در آرزوی آزادی همه ایران بود. در مقابل گروهی دیگر اورا تجزیه طلبی می دانند که حتی نام آذربایجان را به «آزادی‌ستان» تغییر داد و قصد داشت رشته اطاعت از مرکز را بگسلد.^[۱۱]

 

مدرسه درسالهای دور

يكى از حركت هاى مؤثر و مفيدى كه در تاريخ فرهنگ ايران، به عمل آمده تأسيس دارالفنون به دست ميرزاتقى خان اميركبير است كه در حقيقت اولين سازمان منظم و منطبق با اصول تعليم و تربيت صحيح در ايران به شمار مى رود. اميركبير در تأسيس دارالفنون جد و جهد فراوان كرد ولى وقتى افتتاح شد بعد از آن سيزده روز بيشتر زنده نماند و سال هاى بعد اين سازمان فرهنگى و پيشرفت ها و تحولات آن را هرگز به چشم نديد. دارالفنون با داشتن هفت نفر معلم اتريشى و عده اى مترجم كه از ميان شاگردان اعزامى به فرانسه در سال ۱۲۶۰ انتخاب شده بودند در روز پنجم ربيع الاول ۱۲۶۸ به دست ناصرالدين شاه افتتاح شد و شاگردانى از خانواده هاى اعيان و اشراف كه بين ۱۴ تا ۱۶ سال داشتند به طور رايگان مشغول تحصيل شدند. ابتدا قرار بود تعداد شاگردان دارالفنون فقط سى نفر باشند ولى بعداً تا ۱۵۰ نفر تعداد شاگردان اين مدرسه افزايش يافت.

معلمين دارالفنون

اميركبير معلمين دارالفنون را از اتريش كه در آن زمان از كشورهاى مترقى به شمار مى رفت استخدام كرد و سپس تعدادى معلم نيز از آلمان، ايتاليا و فرانسه استخدام شد. رشته هاى تحصيلى دارالفنون از پياده نظام ، سواره نظام ، توپخانه، مهندسى، پزشكى و جراحى، داروسازى و معدن شناسى تشكيل شد و بعد تدريس زبان انگليسى و روسى و همچنين نقاشى و موسيقى به آن اضافه گرديد. محصلين دارالفنون همانجا تحصيل مى كردند و از طرف دولت به آنها لباس متحدالشكل داده مى شد و ناهار را به خرج دولت در مدرسه صرف مى كردند و آنهايى كه موفق به اخذ نمرات بالا مى شدند اضافه مقررى و جايزه هم دريافت مى داشتند.

تأسيس دارالفنون در بسط و توسعه فرهنگ در داخل كشور از جمله عوامل بسيار مؤثر به شمار مى رود و از زمان تأسيس دارالفنون است كه دولت هاى عهد قاجار در امر تعليم و تربيت مسئوليتى احساس كردند و براى پيشرفت اين مؤسسه فرهنگى مخارجى را متحمل شدند.

از جمله كارهاى مفيدى كه توسط فارغ التحصيلان دارالفنون انجام گرفته و باعث اشاعه فرهنگ و ادب شده ترجمه و نشر كتاب هاى سودمند درسى است كه در اختيار علاقه مندان و شاگردان گذاشته قرار مى گرفت.

اعزام محصلين به خارج

هفت سال بعد از تأسيس دارالفنون دولت تعداد ۴۲ نفر از بهترين فارغ التحصيلان را به فرانسه اعزام داشت كه بعد از چندسال به ايران بازگشتند و هر كدام به درجات عالى رسيدند.

پس از توسعه دارالفنون و احساس لزوم فعاليت بيشترى در امر تعليم و تربيت و پيشرفت فرهنگ در سال ۱۲۷۲ وزارت علوم تأسيس مى گردد و عليقلى ميرزا اعتضاد السلطنه و تا آن تاريخ رياست دارالفنون را برعهده داشت بر مسند وزارت علوم مى نشيند و از آن تاريخ مدت ۲۲ سال اداره امور فرهنگ مملكت را به دست مى گيرد.

بعد از قاجار

دارالفنون به عنوان يك نهاد علمى و آموزشى كه امروز عناوينى چون «قدمگاه مدرنيته» و «گهواره ايران نو» بر آن نهاده شده، در يك برهه زمانى خاص بزرگانى را تربيت كرد كه بيشتر آنها نامى نيك در تاريخ از خود به جاى گذارده اند؛ از بديع الزمان فروزانفر اديب و كمال الملك نقاش گرفته تا على اكبر خان داور آغازگر اصلاحات دادگسترى در ايران، دكتر محمود حسابى پدر فيزيك در ايران و شهيد دكتر مصطفى چمران كه نيازى به معرفى ندارد و براى ملت ايران چهره آشنايى است. دارالفنون در سال ۱۳۰۸ توسط موسيو ماركف روسى بازسازى و مرمت شد و اين معمار چيره دست همانند ساختمان اداره پست تهران، تلفيقى از معمارى هخامنشى و صفوى را در آنجا اجرا كرد. پس از انقلاب، وزارت آموزش و پرورش كاربرى دارالفنون را از دبيرستان به مركز آموزش تربيت معلم، خوابگاه و مركز آموزش هاى ضمن خدمت تغيير داد و سرانجام پس از يك دوره پرفراز و نشيب، در سال ۱۳۷۵ آن را تعطيل كرد و بدين ترتيب عمر دارالفنون كه آغازگر تربيت نسلى درخشان در فرهنگ و دانش اين كشور بود، همچون نسل دانش آموختگان خويش به پايان رسيد. در سال ۱۳۷۸ ميراث فرهنگى براى جلوگيرى از فرسايش و تخريب دارالفنون آن را در فهرست آثار ملى ثبت نمود. از سال ۱۳۸۰ با همكارى پژوهشكده تعليم و تربيت و اداره كل ميراث فرهنگى تهران عمليات مرمت دارالفنون آغاز شد، اما از آنجا كه پول چندانى براى انجام عمليات وجود نداشت، تنها يك سرى كارهاى كلى صورت گرفت.

وزارت آموزش و پرورش با اسم هاى؛ وزارت علوم، معلم خانه، وزارت معارف اوقاف و صنايع مستظرفه و وزارت فرهنگ يكى از قديمى ترين وزارتخانه هاى كشور با يكصد و پنجاه سال سابقه است كه ارزش آن را دارد كه ۲ ميليارد تومان هزينه پروژه مرمت دارالفنون جهت تبديل آن به موزه تأمين اعتبار گردد.

تأسيس مدارس جديد

همزمان و به دنبال تأسيس وزارت علوم و توسعه دارالفنون و مشاهده اثرات آن مقامات دولتى و مردم متمكن به ايجاد سازمان هاى فرهنگى تشويق و ترغيب شدند و از جمله تأسيس مدرسه شريه است. در سال ۱۲۹۰ بنا به دستور حاج ميرزاحسين خان سپهسالار در زمانى كه مقام صدارت داشت و كلاس هاى آن مخصوص زبان هاى خارجه بود؛ همچنين مدرسه سپهسالار كه بزرگ ترين مدرسه علوم دينى تهران از تأسيسات زمان صدارت ميرزاحسين خان سپهسالار به شمار مى آيد.

در سال ۱۲۹۳ نيز در تبريز مدرسه اى با معلمين ايرانى و اروپايى تأسيس گرديد كه بعد از دارالفنون اولين مدرسه دولتى آن زمان بود. در سال هاى ۱۳۰۰ و ۱۳۰۲ قمرى نيز به ترتيب يك مدرسه نظام در اصفهان و يك مدرسه نظام در تهران تشكيل يافت كه با شركت عده اى از فارغ التحصيلان دارالفنون و معلمين اروپايى اداره مى شد.

درزمان صدارت ميرزاعلى خان امين الدوله در رمضان ۱۳۱۵ مدرسه رشديه و در ماه شوال همان سال با كوشش و اهتمام ميرزا محمود خان احتشام السلطنه انجمن معارف تشكيل گرديد؛ در اين انجمن فضلا و دانشمندان شركت داشتند كه در بسط و توسعه فرهنگ هريك خدمات درخشانى انجام داده بودند.

دفتر اعانه

براى اداره و تأمين هزينه و مخارج جارى اين مدارس و تأسيس مدارس جديدى به دستور صدراعظم وقت و كوشش احتشام السلطنه دفتر اعانه اى ترتيب داده شد و مظفرالدين شاه و امين الدوله و وزرا و اعيان و تجار و مردم متمكن هريك مبلغى را تعهد كردند و از وجوه جمع آورى شده مدارس علميه ، شرف، افتتاحيه و مظفريه تأسيس گرديد.

در سال ۱۳۱۷ از طرف وزارت امور خارجه مدرسه علوم سياسى تأسيس شد و رياست آن به محمدحسين فروغى (ذكاءالملك) داده شد و در همان سال مدرسه كماليه به وسيله مرتضى كماليه تأسيس گرديد. در سال۱۳۱۸ نيز به رياست يك نفر كارشناس بلژيكى از طرف اداره خالصه، مدرسه فلاحت تأسيس شد.

برنامه مدارس

مدارسى كه به اين ترتيب به وجود آمدند برنامه يك شكل و معين مشخصى نداشتند و هر كدام بنا بر سليقه و روش رئيس مدرسه و تحصيلات و تجربياتى كه آموخته بود كلاس هايى داشتند و كتب مختلفى در اين مدارس تدريس مى شد و اغلب تناسب سن شاگردان و سبكى و سنگينى برنامه درسى در نظر گرفته نمى شد و امتحانات نيز شكل و فرم معينى نداشت؛ به اين ترتيب كه آخر سال در حضور علما و رجال و شخصيت هاى برجسته شهر و اولياى اطفال از هر يك از شاگردان سؤالاتى مى شد تا هم مردم از پيشرفت شاگردان مطلع شوند و هم اولياى آنها از وضع اطفال خود باخبر باشند.

تعليمات ابتدايى براى اطفال از سن هفت سالگى و دوره دبستان و دبيرستان هر كدام شش سال تعيين شد؛ با برنامه معينى كه دوره ابتدايى و متوسط را در برمى گرفت. در سال۱۲۹۷ شمسى هم زمان آخر جنگ جهانى اول و ايجاد آرامش و امنيت دارالمعلمين مركزى به رياست ابوالحسن فروغى و دارالمعلمات و دبيرستان و ۴۰ دبستان در پايتخت و ۱۰ دبستان در حومه پايتخت تشكيل يافت و به اين ترتيب قدم هاى تازه اى براى پيشرفت فرهنگ برداشته شد و براى اولين بار وزارت فرهنگ اقدام به تعليم و تربيت معلم در داخله مملكت نمود. در همين زمان مدرسه حقوق با عده اى از معلمين ايرانى و فرانسوى و مدرسه دندان سازى ايجاد شد و مدرسه طب كه تا آن زمان جزو دارالفنون بود با اصلاحات و تغييراتى مجزا گشت و به نام مدرسه طب شروع به كار نمود. در اسفندماه سال۱۳۰۰ شمسى قانون شوراى عالى فرهنگ به تصويب مجلس شوراى ملى رسيد و كليه امور فنى مدارس از قبيل برنامه ها و امتحانات و صلاحيت معلمين در آنجا متمركز شد و نيز در نتيجه اتحاد شكل در مدارس به تدريج عملى گرديد و از طرف شوراى عالى فرهنگ مقرراتى براى مدارس خارجى وضع شد كه در نتيجه در سال۱۳۱۹ شمسى مدارس امريكايى و انگليسى به كلى تعطيل شد.

دانشگاه تهران

تا سال۱۳۱۳ كه قانون تأسيس دانشگاه به تصويب مى رسد و دانشگاه تهران شكل مى گيرد؛ مدارس عالى تهران منحصر به دارالمعلمين و مدرسه حقوق و علوم سياسى و مدرسه عالى طب بود كه از دارالفنون جدا شده بودند. وليكن بعد از تشكيل دانشگاه و لزوم ايجاد نهادهاى عالى در رشته هاى مختلف دانشكده هاى متعدد در دانشگاه تهران به وجود مى آيد و دامنه تعليمات عالى به صورت امروزى توسعه مى يابد. در حال حاضر يكى از مراكز وابسته به دانشگاه تهران «كوى دانشگاه» واقع در اميرآباد شمالى است كه در اين باره روزنامه اطلاعات در مورخ ۲ بهمن ۱۳۲۷ (۶۰سال پيش) مى نويسد: «امر مسلم اينكه ملك و قريه اى كه در خارج تهران قريب صدسال پيش به دست اميركبير اين بزرگترين مشوق معارف جديد و بانى اولين مدرسه عالى در ايران، آباد شد، امروز محل سكونت و پرورش عده زيادى از دانشجويان عاليه ماست. اما عجيب اين است كه اين جوانان كه در تعقيب راه و رسم معارف جديد و ريزه خوار خوان اقدام حكيمانه اميراند غالباً نمى دانند كه در خانه اى كه ساكن اند نيز ميهمان آن مرد بزرگ بوده و سرپرستان و اولياى امور آن كوى هم كه شايد از اين قضيه بى خبر باشند؛ اين نكته را به شكلى به خاطر آنان نمى آورند تا ايشان گاه به گاه از راه سپاسگزارى، نام ولى نعمت حقيقى خود را به زبان آرند و از او به نيكى ياد كنند.»

   منبع: روزنامه همشهری

جنگ های سی ساله

جنگ های سی ساله

 

نقشه تقسیم قدرت در اروپا، سال ۱۶۴۸. قسمت خاکستری، حکومت‌های کوچک آلمانی در محدوده امپراتوری مقدس روم را نشان می‌دهد.

جنگ سی‌ساله، جنگی میان سالهای ۱۶۱۸ و ۱۶۴۸، که بیشتر در خاک امپراتوری مقدس روم رخ داد و در آن ابرقدرت‌های اصلی اروپایی به منظور تثبیط قدرت و تعیین مرزبندی‌های جدید شرکت داشتند. علت این کشمکش ولی در نهایت، به درگیری بین دو مذهب کاتولیک و پروتستان و همچنین رقابت بین حکومت‌های هاوسبورگیِ اطریش و اسپانیا با قدرت‌های دیگر منطقه که فرانسه، هلند، دانمارک و سوئد بودند و به کشمکش هاوسبورگ-فرانسه مشهور شده بود، برمی‌گشت.

این جنگ همچنین قحطی و بیماری‌های گوناگونی را به همراه داشت و باعث شد، که کشور آلمان از جمعیت خالی شود. به طوری که در جنوب آلمان تنها حدود یک سوم زنده ماندند. هرچند که این جنگ سی سال طول کشید ولی درگیری آن سیصد سال دیگر ادامه داشت. این جنگ با عهدنامه وستفالی پایان گرفت.

چندین دهه پس از پایان جنگ، هنگامی که اطریش و متحدان آلمانی‌اش در حال جنگ با ترکان عثمانی بودند، لوئی چهاردهم پادشاه فرانسه موقعیت را خوب دید تا تصرفات خود را در دو طرف راین گسترش دهد. این عمل که در جنگهای ناپلئونی نیز تأثیرگذار بود، به دشمنی دیرینه آلمان-فرانسه تبدیل شد و بعدها از دلایل اصلی دو جنگ جهانی بود.

 

 

میرزا حسن رشدیه

 
شرحي بر تلاش هاي میرزا حسن رشدیه بنیان گذار مدرسه در ایران

همان احساس نیاز به مدارس جدید بود که فکر امیرکبیر را به تأسیس مدرسه دارالفنون برانگیخت زیرا میرزا تقی خان تعلیمِ علوم جدید را، از الزام امور می دانست. تا آن زمان هیچ علمی در ایران به طور مرتب رواج نداشت بدین جهت بحث و گفت و گو پیرامون ضرورت تحوّل آموزش رو به گسترش نهاد. اما شیوه ی آموزش جدید از بدو تولّد سایه ی خشونت را چون پاندولی در بالای سر خود در نوسان می دید همان خشونتی که کتاب های خیلی ازمداری را در زیر نعش آویخته مؤسسانش به آتش کشیده و قفسه کتابخانه های بسیاری را آخور اسبان کرده بود جامعه ای که نخبه کشی را در خود نهادینه کرده بود و فرهنگی که بگذارد بوذرجمیرش در زندان بپوسد و «ابن مقفع» ریز ریز شود و در تنور بسوزد و توبره ی زرنیخ و آهک بر دهن سهروردی آویزان کند تا از گرسنگی بمیرد و عین القضاه همدانی را در بوریای نفت آلود بسوزاند و خر بندگان را به مناسبت فرهنگی بگمارد مسلماً رشته ی فرهنگیش با چنین وضعی همیشه مقطوع و گسسته می ماند در چنین جامعه ای با این عادات فرهنگی قطعاً باید غلامعلی خان ملیجک عزیز السلطان صاحب قران ناصرالدین شاه شود. می گویند روزی ملیجک با غلام بچه هایی که با او هم بازی بودند به مدرسه دارالفنون رفتند وی سبب دو سه نفر از معلمان و عده ای از شاگردان را کتک زدند. رئیس و ناظم و آجودان و معلمان و فراشان از ترس بد آمدن شاه مانع از کار زشت آنان نشدند روز بعد که ادیب دوله گزارش به عرض شاه رساند شاه تبسمی کرد و چیزی نگفت و ملیجک را مؤاخذه نفرمودند عکس العمل مستقیم این وقایع آن شد که کم کم بیشتر معلمان اروپائی از آمدن به ایران پشیمان شدند و معلمان به بهانه های گوناگون ایران را ترک کردند و این چنین بذر فرار اندیشه در ساختار آموزی ایران پاشیده شد همه این تصاویر تاریخی یادآور شوربختی است که سالیانی چند بر جسم و جان سیستم آموزی این سرزمین ریشه دوانیده و محصول آن حیاتی تراژیک برای ملتی فراهم و مسؤولیتهای اجتماعی در آن به فراموشی سپرده می شود و آموزش به این ترتیب از میزان و بهینه خود خارج می شود در دنیای آن روز که بازارِ تعصّب و عقاید خرافی رواجی به کمال داشت محیط فرهنگی آن زمان مکتب خانه بود و مُلایان متوّلی فرهنگی آن دوران بودند. در آن اوضاع و محیط کسب علم قدمی از حدود گفته پیشینیان فراتر نمی رفت روش آموزی مکتب خانه عذابی الیم بود که باید از سر نیاز به آن تن می داد مکتب خانه که هیچ روشی را جز تنبیه بدنی برای فراگیری آموزش به رسمیت نمی شناخت تا جانی که تصوّر خشونت بار آن هیچ گاه حتا در دوران پیری هم از دیواره ذهن کنده نمی شد. مکتب خانه محیط آموزی بسته ای بود که از بازگوئی و انعکاس ساده ترین جلوه های واقعیت زندگی عاجز و ناتوان بود. این شیوه، پیش از آنکه در روشنی دانش و خرد مؤثر باشد در پناه تاریکی و خشم و خشونت های جان فرسا،به اهریمنِ قساوت بدل شده بود. در مکتب خانه آموزش از طریق تکرار صورت می گرفت و همه چیز با نظمی خشک تحمیل می شد و هیچ اشتباهی بی تنبیه نمی ماند و همه چیز در چارچوب اطاعت مطلق و یا حالت زور و اجبار پذیرفته می شد. محیط خشک و کسل کننده آن علاقه به علوم را از بین می برد در رأس این اوضاع مُلایی که خود را "دانای دهر" می دانست، قرار داشت. آنها از حساب و اعداد و ارقام هیچ اطلاعی نداشتند. در سیاحت نامه ابراهیم بیگ آمده است: وقتی به یکی از مکتب خانه ها مراجعه کردم از ملای آن مکتب خانه درخواست کردم که رقم یک هزار و دویست و سی و چهار را بنویسد آن ملا با تِبَختُر رقم را به این صورت نوشت: 1000200304 در این اوضاع طلبه ی جوانی به نام حاجی میرزا حسن رشدیه که خود یکی از ملازادگان بود برای فراگیری دروس حوزه ایی عازم رفتن به نجف اشرف بود که گفتاری در روزنامه ی اختر او را برانگیخت و مایه ی تحول در درون او شد تا جایی که بجای رفتن به نجف عازم استانبول و مصر و بیروت گردید. او در گزارشی در روزنامه ی اختر خواند که در اروپا از هر هزار تن، ده نفر بی سواد هستند ولی در ایران از هر هزار نفر ده تن باسوادند و علت را در بدی شیوه ی آموزش و دشواری درس الفباء می دیدند این سخن پاکدلانه ی راست، کار خود را کرد. میرزا حسن از پدر خویش اجازه خواست که به جای رفتن به حوزه ی علمیه نجف اشرف، به مصر و استانبول برود تا به صورت تجربی روش آموزش جدید و شیوه ی نوین آموزگاری را بیاموزد. میرزاحسن رشدیه جزء اولین کسانی بود که به ضروریات تاریخی عصر خویش پی برد و در یک نهضت فرهنگی برای درهم ریختن شیوه ی قدیمی آموزش به طور مؤثر شرکت نمود. کار رشدیه یکی از مقهورانه ترین حوادث تاریخ کشور ماست. در حالیکه مقدمات جنبش فرهنگی ایرانیان شروع شده بود مدارس به همت و تلاش میرزاحسن در بازگشت به کشور تأسیس گردید. بدین شکل او را باید بنیان گذار "دبستان" در ایران نامید. میرزا حسن که مردی دانشمند و اصلاح طلب و مبارزی بلند همت بود بدین شکل به "پدر فرهنگ جدید ایران" لقب گرفت. او که در عنفوان جوانی به مدت سه سال روش جدید تدریس را در کشورهای خارج فرا گرفته بود وارد تبریز شد و در محله ی ششکلان در اتاقهای مسجد امین الوزراء تابلوی مدرسه ی رشدیه را نصب کرد. تاریخ نخستین مدرسه یی که رشدیه در تبریز برپا کرد به سال 1307 هجری قمری بود. مدرسه یی معمولی که شیوه ی آموزشی آن متفاوت با مکتب خانه بود و الفباء در آن مدرسه به صورت صوتی تدریس می شد اما این مدرسه پس از یک سال و اندی به جهت مخالفت طلاب و مکتب داران قدیم بسته شد. وی با مخالفت گروهی روبرو شد و دبستان منحل گردید. او تا سال 1314 هجری قمری به دفعات مدارس را در تبریز دائر کرد اما عمر این مدرسه ها در اثر مخالفت مردم قشری و متعصب و مکتب داران کهنه پرست چندان دیری نمی پایید. این مدرسه مخالفت بسیاری از مذهبیون و طبقه ملایان را برانگیخت و باعث شورش مردم علیه مرکزی شد که به گفته آنان فتنه ای علیه اسلام به حساب می آمد و بعد از یکسال در اثر مخالفت ملایان که نگران رونق کار خود بودند مدرسه بسته شد بدین شکل چهره میرزا حسن را در هیاهوی تکفیر و خیانت محو کردند. میرزا حسن در خاطراتش می نویسد: شراب تهمت که متعفّن ترین مسکرات است بر من پاشیدند. در نظر علماء و روحانیون و در اذهان عامه، مخدوش و مغشوم می کردند. مکتب داران قدیم وقتی می دیدند که شیوه ی جدید ظرف سه ماه به بچه های 7 ساله خواندن و نوشتن می آموزند و مورد استقبال بی شماری قرار می گیرد و هر روز بر متقاضیان ثبت نام آنها افزوده می شود، سخت ناراحت و عصبانی می شدند. بنابراین میرزا حسن را به بی دینی متهم می کردند و او را از مسجد بیرون کردند. او بساط مدرسه را از مسجد به مکان دیگری منتقل کرد. میرزا حسن با سرمایه ی شخصی خود مکانی ساخت و کار تدریس را شروع کرد که باز با شعار حمایت از مدرسه، ترویج فحشاء است و سدیم و پتاس یعنی خدا دوتاست بر روی قفل مدرسه ی رشدیه قفل زدند او چون شکایت به حاکم تبریز کرد، حاکم تبریز گفت که آموزش در انحصار روحانیون است و دولت در امر مدارس دخالت نمی کند. مکتب داران که از حمایت حاکم برخوردار بودند به این بهانه رسم تعلیمِ جدید اجنبی است و رشدیه مأمور آنهاست با چوب و چماق به مدرسه حمله کردند. و اسباب و اثاثیه کتابخانه اش را به غارت بردند. میرزا حسن فراری شد و به مشهد پناه برد و در مشهد به مساعدت عده یی مدرسه یی در خور توانایی اش دائر کرد. هنوز سال به پایان نرسیده بود که تکفیرش کردند. او در خاطراتش می نویسد: «مؤثرترین اسبابها تکفیر من بود اعتناء نکردم. از ورود به حرم امام رضا (ع) مانع شدند به زیارت از خارج از حرم قانع شدم از ورود به حمام ها قدغن کردند در منزل استحمام کردم. در معابر بنای فحاشی گذاشتند جز برای مدرسه از خانه خارج نشدم با اینهمه رجّاله ها به مدرسه اش ریختند و دستش را شکستند خانه و مدرسه را غارت کردند او با دست شکسته به تهران آمد، میرزاحسن روبروی دارالفنون در تهران مدرسه یی تأسیس کرد. در آن زمان که فتنه ی بابیه بهانه ای به دست ناصرالدین شاه و دیوانیان داده بود تا هر کسی را با این تهمت از انظار بیندازند و درباریان اگر می خواستند کسی و یا دودمانی را نابود کنند این اسم را بر او می نهادند و در آن زمان به بهانه ی مبارزه با بابیگری، آدمها کشتند و خانواده ها برچیدند و بازار تهمت، رواجی به تمام داشت.» بدین شکل وصله یی برای چسباندن به میرزاحسن مهیا بود و بر او مارک بابیگری زدند و بدین شکل مردم به مدرسه ی او حمله بردند او از ترس جان خود به پشت بام مدرسه ی دارالفنون پناهنده شد مدرسه را مردان عصبانی کاملاً تخریب کردند او که در پشت بام مدرسه، تخریب مدرسه اش را نظاره می کرد در حالی که هر آجری از مدرسه به طرفی پرتاب می شد میرزاحسن قاه قاه شروع به خندیدن کرد وقتی اطرافیان علت خنده اش را جویا شدند گفت: هر آجری که به طرفی پرتاب می شود، سرانجام به مدرسه ای تبدیل خواهد شد. از آنجا که هر جا مدرسه ای تأسیس می شد درفش ملیت به اهتزاز در می آمد. بدخواهان مدرسه از هر سو به کارشکنی پرداختند و دروغ ها ساختند و همه را به دشمنی با این نهال برانگیختند و هزاران موانع در راهگذارش کاشتند زیرا میرزاحسن رشدیه هم نیز حرف «ولتر» را گفته بود که هیچ چیز مانند تعلیم و تربیت آزاد کننده نیست. یکبار که میرزاحسن به روسیه فرار کرده بود ناصرالدین شاه که از سفر فرنگ بر می گشت رشدیه را تشویق کرد که به ایران بیاید و سرانجام او را با خود آورد ولی در طول مسیر از او توضیح می خواست میرزاحسن که جوانی بی تجربه و غافل بود خواص دانش عمومی را برای ناصرالدین شاه بر می شمرد ولی غافل از آنکه سیاست شاهانه با مدرسه ای که در اذهان ملت تولید فکر کند به صلاح ملک و ملت نمی دانست و سرانجام ناصرالدین شاه در نخجوان دستور بازداشت میرزا حسن را صادر نمود ناصرالدین شاه که پس از دیدار از فرنگ و مشاهده ترقیاتی که در آن کشورها و دموکراسی که از برکت آموزش همگانی نصیب مردم شده بود همواره نگران بود که مبادا اندیشه های آزادی خواهانه از اروپا به ایران راه یابد و سر راه استبداد و خودکامگی او گردد و بارها در خلوت گفته بود که نوکرهای من و مردم این مملکت باید از ایران و عوالم خودشان از جایی خبر نداشته باشند و اگر اسم پاریس و یا بروکسل نزد آنها برده شود، ندانند که این خوردنی است یا پوشیدنی. او آگاهانه و با بصیرت و دوراندیشی با نفوذ هر فکر قوی در ایران مبارزه کرد و مدت پنجاه سال ایران را از سیر در مدارج ترقی و کمال بازداشت. مسلم است که در چنین شرایطی اجرای نیات میرزا حسن دشوار است بدین شکل بیدادگری دولت و تعصب قشریون مذهبی سبب ویرانی و ناتوانی کشور شده بود و همین دو عامل مانع از تسری اندیشه های نوگرایانه و اصلاح طلبانه در میان توده مردم شده بود تا فهم مردم منجر به مهار فساد هولناک دستگاه دولتی نشود بدین شکل در آغاز فرصت فرهنگی در ایران کار مدارس نضجی نداشت زیرا معترضین به عوام الناس مشتبه کرده بودند که با مباشرین و اجزاء مدارس کافر و نجسند ولی میرزاحسن برای نجات هم وطنان خود از گرداب جهل و خرافات تعلیم اجباری و عمومی را تجویز می کرد اگر چه بعضی از علما مثل سیدمحمد طباطبایی از مدرسه حمایت جدی می کرد ولی فردی چون شیخ فضل اله نوری در اعتراض به تأسیس مدارس گفته بود که مدارس جدید خلاف شرع و ورود به این مدارس مصادف با اضمحلال دین و سنت است بعد به طور استفهامی می پرسد که آیا درس زبان خارجه و تحصیل شیمی یا فیزیک عقاید شاگردان را نحیف و ضعیف نمی کند چرا مدارس را افتتاح کردید و در جراید ترویج مدارس می کنید بعد از آنکه میرزاحسن به قفقاز رفته بود چون میرزا علی خان امین الدوله به والی گری آذربایجان برگزیده شد رشدیه را از روسیه به تبریز فرا خواند. امین الدوله برای ایجاد مدرسه ای در محله ی ششکلان به سرمایه شخصی خود هزار تومان به میرزاحسن داد مدرسه ی جدید آغاز به کار کرد هنوز دو هفته ای از کار مدرسه نگذشته بود که میرزا امین الدوله به مدرسه رشدیه می رود تا درس هایی که در این مدت خوانده اند و یاد گرفته اند در حضور امین الوله پس بدهند نتیجه آن چنان رضایت بخش بود که امین الدوله از شدت تأثّر در حالی که سرشار از شادی بود گریست. او علت گریه اش را چنین بیان کرد. گفت آنچه مرا به گریه انداخت این بود که استعداد ایرانیان قرن هاست به بطالت گذشته و خواهد گذشت و چنین معلمی را تکفیر کردند و دستور قتلش را صادر کردند و مدرسه اش را در تبریز بر هم زدند و تعدادی از شاگردانش را کشتند. بعد از آنکه امین الدوله صدر اعظم مظفرالدین شاه شد میرزاحسن را با خود به تهران آورد تا در آنجا به تأسیس مدرسه ای جدید بپردازد و سرانجام بر همین مدرسه رشدیه پایه های انجمن معارف بنا نهاده شد و در سایه حمایت امین الدوله و همراهی مظفرالدین شاه تحوّل و شکوفایی شگرفی در امور مدارس، معارف و مطبوعات کشور ایجاد شد.

---

احزاب ایران در نخستین سالهای حکومت محمد رضا شاه پهلوی

این مطالب درارتباط با کتاب درسی تاریخ معاصر ایران می باشد.

حزب اراده ملی

 

سید ضیاءالدین طباطبایی در شهریور 1322 به ایران بازگشت وحزب وطن را تشکیل داد وبعد از پنج ماه نام آنرا به« حزب اراده ملی » تغییر داد. وی روزنامه قدیمی رعد را با نام جدید رعد امروز منتشر کرد. از جمله برنامه های این حزب لغو قوانین مغایربا روح مشروطیت تشکیل شوراهای ایالتی مطابق قانون اساسی ،ایجاد کمیته های عشایری در وزارت کشور، توزیع زمین های دولتی در بین دهقانان ،تشکیل ارتش داوطلب بود.

 

حزب دمکرات ایران

 

قوام السلطنه در تیر سال 1325 تشکیل« حزب دمکرات ایران» را اعلام کرد. او برای تشکیل این حزب دو دلیل متناقض داشت. از یک سو از این حزب برای شکست نامزدهای سلطنت طلب و طرفدار انگلستان درانتخابات مجلس پانزدهم استفاده می کرد و ازسوی دبگر امیدوار بود که به عنوان ابزاری برای بسیج اصلاح گران غیرکمونیست ودرنتیجه برقراری توازن در برابر حزب توده استفاده نماید. وی با انتخاب عنوان دمکرات می خواست این حزب را رقیب فرقه دمکرات آذربایجان نشان دهد. حزب دمکرات ایران دربرنامه های خود خواستار اصلاحات گسترده ی اقتصادی ،اجتماعی واداری بود. همچنین وعده تجدید نظر در نیروهای امنیتی کشور ما نند ارتش و ژاندرمری ،توزیع زمین های دولتی ،اعطای حق رای به زنان، تشکیل انجمن های ایا لتی مقرر در قانون اساسی ، رفع مشکل بیکاری ازدیگر برنامه های این حزب بود.اعضای این حزب از دو گروه زمبن داران اشرافی  ضد انگلیسی وروشنفکران تندروی غیر توده ای تشکیل می دادند. این حزب به دلیل تناقض درون حزبی به سرعت از هم پاشید.

 

 

حزب سومکا

 

محمدرضاشاه دراین دوران برای تحکیم موقعیت خود وتمرکزقدرت دردست خود دست به تشکیل احزاب ودسته جات شبه نظامی زد. افراطی ترین گروه ناسیونالیستی این دوران « حزب سوسیالیست ملی کارگران ایران» سومکا بود.حزب سومکا که هزینه آن را محمدرضاشاه تامین می کرد، توسط داوود منشی زاده راه انداخته شد.اعضاء این حزب بیشتراز جوانان زیر20 سال تشکیل شده بود. این حزب گروه کوچک اما بسیار خشنی بودند که متشکل از نازی های ایران بودند. اعضاء این حزب اونیفورم سیاه برتن می کردند که برآستین آن علامت صلیب شکسته نقش شده بود.هدف آنها مبارزه با مخالفین محمدرضاشاه بود وبرای مبارزات خیابانی وحمله به مخالفین چماق مخصوص دسته کوتاه دراختیار داشتند. این گروه اگرچه ازنظر انضباط ،فرم لباس وحتی علامت حزب شبیه نازی های آلمان بودند ولی ارتباط سیاسی با نازی ها نداشتند . پس ازکودتا 28 مرداد حزب سومکا به تدریج از هم پاشید.

 

 

 

حزب آریا

 

دومین حزب دولتی ایران که پس از حزب سومکا با افکار ناسیونالیستی تشکیل شد، حزب« آریا» بود.مبتکر این حزب سرلشکرحسن ارفع بود. این حزب یک شاخه نظامی داشت.فعالیت های این حزب بیشتر نظامی بود.هدف این حزب دراختیار گرفتن مشاغل حساس نظامی وغیر نظامی بود.از جمله فعالیت های بارز این حزب می توان حمله به دفاتر ومراکز حزب توده ونقش آن در کودتا 28 مرداد به کمک سازمان های اطلاعات انگلیس وآمریکا اشاره کرد. اعضاءشاخه نظامی حزب آریا  همه طرفدار انگلستان بودند. یکی از اصول اساسی این حزب ضد کمونیست بودن شدید آن بود.

 

 

منابع و مآخذ:

1-   یرواند آبراهامیان، ایران بین دوانقلاب،ترجمه : احمد گل محمدی،محمدابراهیم فتاحی

2-   حسین فردوست، ظهور وسقوط سلطنت پهلوی،جلد اول

3-   جامی ، گذشته چراغ راه آینده

4-   بهروزطیرانی ،اسناداحزاب سیاسی ایران،جلد اول

5-   دکتر محمد علی همایون کاتوزیان، مصدق ومبارزه برای قدرت در ایران،ترجمه: فرزانه طاهری

 

                                                                            

                                                                    تهیه کننده:نجمی پور

 

کهن بوم وبر

زپوچ جهان اگر هیچ دوست دارم

ترا ای کهن بوم وبر دوست دارم

 

ترا ای کهن پیر جاوید برنا

ترا دوست دارم اگر دوست دارم

 

ترا ای گرانمایه دیرینه ایران

ترا ای گرامی گهر دوست دارم